Phần lớn cơn đau răng ban đêm, dù rất khó chịu, có thể chờ đến sáng để đi khám nha khoa. Nhưng nếu đau răng kèm sưng mặt lan nhanh xuống cổ hoặc lên mắt, khó nuốt, khó thở, khó há miệng, sốt cao, hoặc sau va đập làm gãy, bật răng, thì không chờ: đến khoa cấp cứu của bệnh viện có trực răng hàm mặt ngay trong đêm.
Trong lúc chờ sáng, có vài việc làm được để đỡ đau, và vài mẹo quen thuộc nên bỏ vì làm hỏng thêm. Sáng hôm sau, việc quan trọng nhất là đến nha sĩ, kể cả khi lúc đó đã bớt đau, vì cơn đau giảm không có nghĩa nguyên nhân đã hết.
Đi ngay hay chờ sáng: chia theo dấu hiệu
Nhìn vào gương, sờ vùng má, cổ, và tự hỏi mấy câu dưới đây. Chỉ một dòng ở cột "đi ngay" khớp là không chờ.
| Dấu hiệu | Mức độ | Nên làm |
|---|---|---|
| Sưng mặt lan nhanh, lan xuống cổ hoặc lên mi mắt | Đi ngay | Khoa cấp cứu có trực răng hàm mặt |
| Khó nuốt, khó thở, giọng thay đổi, chảy nước dãi | Đi ngay, gọi cấp cứu nếu khó thở | Không tự lái xe |
| Không há miệng được, sốt cao, rét run | Đi ngay | Khoa cấp cứu |
| Va đập làm răng gãy, bật khỏi ổ, chảy máu không cầm | Đi ngay | Mang theo răng bật ra nếu tìm được |
| Đau nhức dữ dội, không sưng mặt, không sốt | Chờ sáng được | Làm theo mục giảm đau, sáng đi nha sĩ |
| Ê buốt khi ăn đồ lạnh, đồ ngọt, hết nhanh | Không khẩn | Đặt lịch nha sĩ trong vài ngày |
| Lợi quanh răng khôn sưng đau, há miệng hơi khó | Đi trong ngày mai | Sớm hơn nếu sưng lan, sốt |
Nhiễm trùng từ răng lan ra vùng mặt và cổ là tình huống ít gặp nhưng nguy hiểm, và dấu hiệu sớm nhất thường là sưng lan nhanh kèm khó nuốt. Đó là lý do bảng đặt mấy dòng này lên đầu.
Làm gì cho đỡ đau đến sáng
Mục tiêu đêm nay là đỡ đau đủ để ngủ được vài giờ, không phải chữa răng. Những việc làm được:
- Súc miệng bằng nước ấm pha chút muối, nhẹ nhàng, để làm sạch mảnh thức ăn kẹt quanh răng đau.
- Dùng chỉ nha khoa nhẹ nhàng ở hai bên răng đau nếu nghi thức ăn mắc kẹt. Nhiều cơn đau giảm hẳn sau khi lấy được miếng thịt kẹt.
- Chườm lạnh bên ngoài má bằng khăn bọc đá, mỗi lần mười lăm phút, cách quãng.
- Kê cao gối khi nằm; nằm thẳng thường làm cảm giác giật giật trong răng rõ hơn.
- Tránh nhai bên răng đau, tránh đồ quá nóng, quá lạnh, quá ngọt.
- Thuốc giảm đau: nếu bạn đã từng dùng an toàn một loại giảm đau thông thường, dùng đúng hướng dẫn trên hộp. Nếu chưa chắc, có bệnh dạ dày, thận, gan, đang mang thai hay đang dùng thuốc khác, hỏi dược sĩ ở hiệu thuốc mở đêm hoặc gọi tổng đài tư vấn của cơ sở y tế trước.
Nếu đã làm các bước trên mà đau tăng, bắt đầu sưng má, sốt, quay lại bảng ở trên và đi cấp cứu nếu khớp dòng "đi ngay".
Mẹo hay dùng nhưng nên bỏ
Đặt viên thuốc giảm đau vào chỗ răng đau. Thuốc không hấp thu qua lợi theo cách đó, và một số loại có thể gây bỏng niêm mạc lợi, má. Thuốc giảm đau là để nuốt theo hướng dẫn, không phải để ngậm tại chỗ.
Ngậm rượu cho tê. Rượu làm rát niêm mạc, không chữa nguyên nhân, và nếu nuốt nhiều còn tương tác với thuốc giảm đau.
Đắp tỏi, ớt, lá cây giã nát vào lợi. Dễ gây bỏng, kích ứng, và che mất vết sưng thật sự.
Chườm nóng lên má khi đã sưng. Nhiệt có thể làm vùng nhiễm trùng lan nhanh hơn. Dùng chườm lạnh.
Uống kháng sinh còn thừa từ lần trước. Kháng sinh phải đúng loại, đúng thời gian do người kê quyết định. Uống vài viên thừa vừa không đủ chữa vừa làm khó cho lần điều trị sau. Hơn nữa, phần lớn đau răng cần xử lý tại răng, không chỉ uống thuốc.
Tự chích, nặn chỗ sưng ở lợi. Dễ nhiễm trùng thêm và chảy máu. Để nha sĩ rạch tháo mủ trong điều kiện vô khuẩn.
Sáng hôm sau: đặt lịch và kể với nha sĩ
Nhiều phòng nha nhận ca đau cấp nếu bạn gọi sớm. Chuẩn bị theo thứ tự này:
- Gọi phòng nha ngay khi mở cửa và nói rõ: "Em bị đau răng cấp từ tối qua, có sưng hoặc không sưng, xin được khám trong sáng nay."
- Chỉ ra răng nào đau: hàm trên hay hàm dưới, bên trái hay phải, răng trong cùng hay răng giữa. Nếu không chắc, nói vùng đau.
- Kể kiểu đau: đau khi cắn, đau khi uống lạnh, đau tự nhiên giật theo nhịp, đau lan lên tai, thái dương.
- Kể những gì đã dùng: thuốc gì, giờ nào, có đỡ không.
- Kể bệnh nền và thuốc đang dùng, nhất là thuốc chống đông, bệnh tim, tiểu đường, đang mang thai. Những thông tin này ảnh hưởng đến việc nhổ răng, gây tê.
- Hỏi rõ phương án và chi phí trước khi làm: xử lý tạm hôm nay là gì, điều trị dứt điểm cần mấy buổi.
Răng đã hết đau sau một đêm vẫn nên đi khám. Có những trường hợp tuỷ răng chết làm hết đau tạm thời, rồi vài tuần sau sưng lên nặng hơn.
Người mang thai, người già, người dùng thuốc chống đông: cần khác gì
Đang mang thai. Không tự chọn thuốc giảm đau, vì một số loại không phù hợp ở các giai đoạn thai kỳ. Gọi hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ sản theo dõi bạn, và nói với nha sĩ ngay từ đầu là đang mang thai bao nhiêu tuần. Nha sĩ vẫn xử lý được răng đau khi mang thai, chỉ cân nhắc kỹ hơn về chụp phim và thuốc tê.
Người cao tuổi. Người già hay có nhiều bệnh nền và dùng nhiều thuốc cùng lúc, nên việc tự thêm thuốc giảm đau rủi ro hơn. Người già đeo răng giả bị đau có thể do hàm giả cọ vào lợi; tháo hàm giả ra trong đêm thường đỡ hẳn.
Người dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu. Không tự ngừng thuốc trước khi đi nhổ răng. Nói rõ với nha sĩ tên thuốc, để họ phối hợp với bác sĩ đang kê đơn nếu cần.
Người tiểu đường. Nhiễm trùng răng ở người tiểu đường dễ lan và khó kiểm soát hơn; sưng nhẹ cũng nên đi khám sớm trong ngày, và theo dõi đường huyết sát hơn trong lúc đau, sốt.
Trẻ nhỏ. Trẻ đau răng ban đêm thường khóc, không chịu ăn, sờ tay lên má. Nếu kèm sưng má, sốt, đưa đi khám sớm; không tự cho trẻ dùng thuốc của người lớn.
Đau răng khôn và đau sau khi vừa nhổ răng
Đau răng khôn là lý do hay gặp nhất khiến người trẻ đau răng ban đêm. Lợi trùm lên răng khôn đang mọc dễ viêm, sưng, làm khó há miệng và đau lan lên tai. Nếu chỉ sưng lợi tại chỗ, không sưng má, không sốt, có thể chờ sáng, súc miệng nước muối ấm, rồi đến nha sĩ trong ngày. Nếu sưng lan ra má, há miệng ngày càng khó, sốt, khó nuốt thì đi cấp cứu.
Đau sau khi vừa nhổ răng vài ngày, nhất là đau tăng vào ngày thứ hai thứ ba thay vì giảm, kèm hơi thở có mùi, có thể là ổ răng bị khô hoặc nhiễm trùng. Gọi lại nơi đã nhổ răng ngay sáng hôm sau; họ biết rõ ca của bạn hơn ai hết. Chảy máu ổ răng không cầm sau khi cắn gạc chặt khoảng ba mươi phút cũng là lý do để gọi lại hoặc đi cấp cứu.
Chị Ngọc ở phường S đau răng khôn hai đêm, tự ngậm rượu và đắp tỏi, đến sáng thứ ba má sưng to, há miệng chỉ được một đốt ngón tay. Khi đến khám, chị phải được xử lý nhiễm trùng trước rồi mới tính chuyện nhổ răng. Nếu đi khám ngay sáng đầu tiên, mọi việc thường gọn hơn nhiều.
Giảm khả năng phải thức trắng vì đau răng lần sau
Đau răng ban đêm hiếm khi đến không báo trước. Thường đã có những dấu hiệu nhỏ bị bỏ qua hàng tháng:
- Ê buốt kéo dài khi uống lạnh, hoặc đau khi cắn một chỗ: đi khám sớm, đừng chờ đến lúc đau tự nhiên.
- Lỗ sâu nhìn thấy được, mảnh trám bị bong: hẹn nha sĩ trong tuần.
- Răng khôn mọc lệch đã từng viêm một lần: hỏi nha sĩ có nên nhổ chủ động không.
- Lấy cao răng và khám định kỳ theo lời khuyên của nha sĩ.
- Chải răng hai lần mỗi ngày, dùng chỉ nha khoa, hạn chế đồ ngọt và nước ngọt giữa các bữa.
- Biết trước bệnh viện gần nhà có trực răng hàm mặt ban đêm không, lưu vào ghi chú điện thoại.
Nếu chi phí là lý do bạn ngại đi khám, hỏi xem cơ sở có khám răng theo bảo hiểm y tế không; một số dịch vụ nha khoa cơ bản được bảo hiểm chi trả theo quy định, còn dịch vụ thẩm mỹ thì không.
Khi nào nên hỏi người trong nghề
Đi cấp cứu khi có sưng mặt lan nhanh, khó nuốt, khó thở, không há miệng được, sốt cao, hoặc chấn thương làm gãy, bật răng. Không tự lái xe nếu đang khó thở hay sốt cao; nhờ người đưa hoặc gọi xe cấp cứu.
Đến nha sĩ ngay sáng hôm sau với mọi cơn đau răng làm bạn mất ngủ, kể cả khi sáng ra đã đỡ. Gọi lại đúng nơi đã nhổ răng hoặc chữa tuỷ nếu cơn đau xuất hiện sau thủ thuật.
Hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau nếu bạn có bệnh nền, đang mang thai, đang cho con bú hoặc đang dùng thuốc khác. Hỏi trạm y tế xã khi ở xa thành phố và cần biết nơi gần nhất có răng hàm mặt.
Nếu bạn không biết phòng nha nào đáng tin, hỏi người quen từng chữa răng, xem cơ sở có giấy phép hoạt động treo công khai không, và hỏi trước chi phí. Với ca đau cấp, chọn nơi gần nhà có thể khám ngay trong sáng hôm sau quan trọng hơn chọn nơi nổi tiếng mà phải chờ một tuần.
Câu hỏi thường gặp
Đau răng nửa đêm có cần đi cấp cứu không?
Phần lớn có thể chờ sáng để đi nha sĩ. Đi cấp cứu ngay khi kèm sưng mặt lan nhanh, khó nuốt, khó thở, không há miệng được, sốt cao, hoặc sau chấn thương làm gãy, bật răng.
Ngậm rượu có đỡ đau răng không?
Có thể làm tê tạm thời nhưng gây rát niêm mạc và không chữa nguyên nhân. Súc miệng nước muối ấm, chườm lạnh bên ngoài má và kê cao gối an toàn hơn trong lúc chờ khám.
Có nên đặt viên thuốc giảm đau vào chỗ răng đau?
Không nên. Thuốc không tác dụng theo cách đó và một số loại có thể làm bỏng lợi, má. Nếu dùng thuốc giảm đau, nuốt theo hướng dẫn trên hộp hoặc theo lời dược sĩ.
Răng hết đau sau một đêm thì có cần đi khám nữa không?
Vẫn nên đi. Có những trường hợp tuỷ răng chết làm hết đau tạm thời, rồi vài tuần sau sưng lên nặng hơn. Nha sĩ sẽ kiểm tra và xử lý trước khi vấn đề lớn hơn.
Đau răng khôn sưng má có nguy hiểm không?
Sưng tại chỗ lợi thường chờ sáng được. Sưng lan ra má, há miệng ngày càng khó, sốt hoặc khó nuốt là dấu hiệu nhiễm trùng lan, cần đi cấp cứu hoặc khám răng hàm mặt ngay.
Có nên uống kháng sinh còn thừa từ lần trước không?
Không nên. Kháng sinh cần đúng loại, đúng thời gian do người kê quyết định, và phần lớn đau răng phải được xử lý tại răng. Uống vài viên thừa vừa không đủ vừa gây khó cho lần điều trị sau.