ThacMac.comThắc Mắc
Sức khoẻ thường gặp

Ăn cỗ xong cả nhóm đau bụng, tiêu chảy: tự chăm ở nhà hay đi viện, và có cần báo ai?

Nhiều người cùng đau bụng sau bữa cỗ: ai cần đi viện ngay, chăm người nhẹ ở nhà thế nào, giữ mẫu thức ăn ra sao và báo trạm y tế xã khi nào.

Several Vietnamese relatives sit on plastic chairs in a courtyard after a feast, one woman bringing cups of water while others rest with heads lowered, late afternoon light

Khi nhiều người cùng đau bụng, nôn, tiêu chảy sau cùng một bữa cỗ, hãy coi đó là nghi ngộ độc thực phẩm và tách ra hai việc: chăm từng người theo mức độ, và báo cho trạm y tế xã. Người nôn liên tục không uống được, đi ngoài ra máu, sốt cao, li bì, tiểu rất ít, hoặc có biểu hiện như nhìn mờ, sụp mi, nói khó, yếu tay chân, cần đi viện ngay. Trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền nên được khám sớm hơn.

Người nhẹ, vẫn uống được, đi lại được, có thể chăm ở nhà bằng cách bù nước đúng và theo dõi sát. Đồng thời, gia đình chủ cỗ hoặc người đại diện nên báo trạm y tế xã hoặc UBND cấp xã sớm, giữ lại thức ăn còn thừa, để cơ quan y tế tìm nguyên nhân và ngăn những người khác cũng ăn món đó tiếp tục bị.

Chia người bệnh theo mức độ

Khi cả nhóm cùng bị, dễ rối vì ai cũng mệt. Một người khoẻ nhất đứng ra nhìn từng người theo bảng này:

Người đó đangNên làm gì
Nôn liên tục, uống vào lại nôn raĐi viện để được truyền dịch
Đi ngoài ra máu, phân đen, sốt caoĐi viện trong ngày, không chờ
Li bì, lơ mơ, chóng mặt khi đứng, tiểu rất ít hoặc không tiểu nửa ngàyĐi viện ngay, đây là dấu hiệu mất nước nặng
Nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, nói khó, nuốt khó, yếu tay chânGọi cấp cứu ngay, đây là dấu hiệu thần kinh không được chờ
Trẻ nhỏ, người già, người mang thai, người có bệnh thận, tim, tiểu đườngKhám sớm dù triệu chứng còn nhẹ
Đau bụng, tiêu chảy vài lần, vẫn uống được, đi lại đượcChăm ở nhà, bù nước, theo dõi theo danh sách bên dưới

Đừng xếp người theo việc "ai ăn nhiều hơn". Có người ăn một ít vẫn nặng, nhất là người già và trẻ nhỏ. Đánh giá theo dấu hiệu đang có, và đánh giá lại sau vài giờ.

Chia việc khi cả nhà cùng bị

Sau đám cỗ ở quê, có khi cả nhà chủ cỗ lẫn họ hàng ở lại đều bị cùng lúc, không còn ai khoẻ hẳn để lo. Chia việc sớm giúp không ai bị bỏ sót:

  • Một người giữ danh sách: ghi tên, tuổi, giờ bắt đầu triệu chứng, đã đi viện hay ở nhà. Danh sách này dùng để báo trạm y tế và để gọi hỏi thăm từng người.
  • Một người lo đưa người nặng đi viện: gọi xe, mang theo căn cước, thẻ bảo hiểm y tế của người bệnh, và một tờ ghi bữa ăn hôm trước.
  • Một người lo nước và gói bù nước cho những người ở nhà: pha đúng hướng dẫn, chia vào chai có ghi tên từng người.
  • Một người trông trẻ nhỏ và người già, vì hai nhóm này dễ bị bỏ quên khi người lớn đang mệt.
  • Một người giữ bếp: gom thức ăn thừa vào tủ lạnh, không cho ai mang về, không chia cho hàng xóm.
  • Nhờ hàng xóm, họ hàng chưa ăn cỗ giúp những việc chạy đi chạy lại nếu trong nhà ai cũng mệt.

Nhà ít người thì một người kiêm nhiều việc, nhưng danh sách người bệnh và việc giữ thức ăn thừa thì không nên bỏ, vì đó là hai thứ trạm y tế sẽ hỏi đầu tiên.

Chăm người nhẹ ở nhà: bù nước là việc chính

Với tiêu chảy, nôn ở mức nhẹ, mất nước mới là điều cần lo nhất, không phải cầm tiêu chảy cho nhanh. Những điều nên làm:

  • Dùng dung dịch bù nước pha đúng hướng dẫn trên gói, mua ở hiệu thuốc. Pha đặc hơn hay loãng hơn đều không tốt; dùng đúng lượng nước ghi trên gói.
  • Uống từng ngụm nhỏ, đều, nhất là khi đang buồn nôn. Uống một hơi nhiều dễ nôn ra.
  • Không thay bằng nước ngọt có ga, nước tăng lực, vì lượng đường cao có thể làm tiêu chảy nặng hơn.
  • Ăn lại khi thấy đói: cháo, cơm mềm, chuối, bánh mì, súp. Không cần nhịn ăn lâu.
  • Tránh rượu bia, cà phê, đồ nhiều dầu mỡ, sữa trong một hai ngày đầu nếu thấy làm đau bụng thêm.
  • Không tự uống thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh còn trong nhà. Một số loại có thể giữ tác nhân gây bệnh lại trong ruột lâu hơn, và kháng sinh dùng sai làm hại nhiều hơn lợi. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước.
  • Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước khi chuẩn bị đồ ăn cho người khác.

Theo dõi nước tiểu là cách đơn giản nhất: đi tiểu được và nước tiểu không quá sẫm là dấu hiệu đang bù đủ nước. Tiểu ít dần, sẫm màu, môi khô, mệt lả là lúc phải đi viện.

Giữ lại thức ăn và ghi lại bữa ăn

Cơ quan y tế cần biết mọi người đã ăn gì để tìm món gây bệnh. Việc này nên làm ngay khi nghi ngờ, trước khi dọn dẹp:

  1. Không đổ bỏ thức ăn còn thừa. Để riêng từng món vào hộp sạch, đậy kín, cất tủ lạnh, ghi tên món.
  2. Giữ lại cả nguyên liệu chưa dùng nếu còn: thịt, hải sản, rau, nước chấm, đá lạnh.
  3. Ghi lại thực đơn của bữa cỗ: món gì, ai nấu, đặt ở đâu, giờ dọn ra, giờ ăn.
  4. Ghi danh sách người ăn và người bị: tên, tuổi, bị lúc mấy giờ, triệu chứng gì, đang ở đâu. Ghi cả người ăn mà không bị, vì đó cũng là thông tin quan trọng.
  5. Ghi lại người ăn món nào nếu nhớ được, nhất là các món chỉ một nhóm ăn như gỏi, tiết canh, hải sản sống, chè, đá.
  6. Giữ lại vỏ hộp, hoá đơn của đồ ăn mua sẵn.

Nếu cỗ do nhà hàng hay bếp thuê nấu, báo cho họ biết và đề nghị họ giữ mẫu lưu. Đừng tranh cãi lỗi ở ai lúc này; ưu tiên là chăm người bệnh và để cơ quan y tế xác định.

Báo cho ai và báo thế nào

Theo tinh thần Luật An toàn thực phẩm 2010, ngộ độc thực phẩm, nhất là khi nhiều người cùng bị, cần được báo cho cơ quan y tế để điều tra và ngăn lan rộng. Ở cấp cơ sở, nơi đầu tiên nên báo là trạm y tế xã hoặc UBND cấp xã nơi tổ chức bữa cỗ. Nếu có người đã vào viện, bệnh viện cũng sẽ báo theo quy trình của họ, nhưng bạn vẫn nên báo xã để người ta xuống kiểm tra.

Người nên báo là chủ nhà tổ chức cỗ, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, hoặc bất kỳ ai nắm được danh sách người ăn. Nói ngắn gọn: ăn bữa gì, ở đâu, lúc nào, khoảng bao nhiêu người ăn, bao nhiêu người đang bị, đã có ai đi viện chưa, thức ăn thừa còn giữ hay không.

Mẫu câu khi báo: "Gia đình em ở thôn B, xã H, trưa nay có đám cỗ khoảng tám mươi người. Đến tối có khoảng mười lăm người đau bụng, tiêu chảy, hai người đã vào viện. Nhà em còn giữ thức ăn thừa trong tủ lạnh. Trạm hướng dẫn giúp gia đình cần làm gì tiếp."

Báo sớm giúp chính những người đã ăn nhưng chưa có triệu chứng: họ được dặn theo dõi, và những món còn lại không bị mang chia cho hàng xóm ăn tiếp.

Những việc làm sai hay gặp

Chờ xem có tự khỏi không, cả với người già và trẻ nhỏ. Trẻ nhỏ và người già mất nước nhanh hơn người trẻ khoẻ. Ngưỡng đưa đi khám ở nhóm này phải thấp.

Cho uống thuốc cầm tiêu chảy ngay. Tiêu chảy là cách cơ thể đẩy tác nhân gây bệnh ra. Cầm lại bằng thuốc khi chưa có chỉ định có thể làm bệnh kéo dài.

Uống nước muối tự pha, nước đường tự pha không đúng tỷ lệ. Dung dịch pha sai có thể làm mất nước nặng hơn. Dùng gói bù nước pha đúng hướng dẫn.

Đổ hết thức ăn thừa cho sạch nhà. Mất bằng chứng để tìm món gây bệnh. Giữ lại trong tủ lạnh đến khi cơ quan y tế hướng dẫn.

Tiếp tục mang đồ ăn thừa chia cho hàng xóm. Chuyện này lặp lại khá nhiều ở quê sau đám cỗ. Khi đã có người bị, ngừng ngay việc chia đồ ăn.

Dồn người bệnh lên xe máy đi viện khi đang mệt lả. Người choáng, mất nước dễ ngã xe. Gọi xe cấp cứu hoặc nhờ ô tô nếu có người nặng.

Mấy ngày sau: theo dõi và giữ giấy tờ

Phần lớn người nhẹ khỏi sau một vài ngày. Trong thời gian đó và sau đó, nên để ý:

  • Tiêu chảy kéo dài quá vài ngày, có máu, sốt lại, đau bụng tăng: đi khám, kể rõ bữa cỗ hôm trước.
  • Người đi làm cần nghỉ: đi khám và xin giấy nghỉ hưởng bảo hiểm xã hội ngay trong lần khám nếu phải nghỉ nhiều ngày.
  • Người làm nghề chế biến thức ăn, chăm trẻ, chăm người bệnh: nghỉ việc đến khi hết tiêu chảy và hỏi cơ sở y tế khi nào được làm lại, để không lây cho người khác.
  • Giữ lại giấy khám, giấy ra viện, hoá đơn chi phí của từng người. Nếu cỗ do nhà hàng nấu và cơ quan chức năng xác định lỗi thuộc về họ, các giấy tờ này là căn cứ để trao đổi về bồi thường.
  • Vệ sinh nhà vệ sinh, tay nắm cửa, bát đũa dùng chung bằng nước nóng hoặc chất tẩy rửa thông thường.

Chuyện đòi bồi thường, nếu có, nên để sau khi mọi người đã khoẻ và đã có kết luận của cơ quan y tế. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 áp dụng khi bạn mua dịch vụ nấu cỗ; người trong nghề sẽ nói rõ hơn cho trường hợp cụ thể.

Khi nào nên hỏi người trong nghề

Gọi cấp cứu khi có người lơ mơ, co giật, khó thở, nhìn mờ, sụp mi, nói khó, yếu tay chân, hoặc nôn ra máu. Đưa đi viện trong ngày khi có người nôn liên tục, đi ngoài ra máu, sốt cao, tiểu rất ít, và với trẻ nhỏ, người già, người mang thai có triệu chứng.

Báo trạm y tế xã hoặc UBND cấp xã ngay khi nhiều người cùng bị sau một bữa ăn. Họ là người hướng dẫn giữ mẫu, điều tra và báo tiếp lên cơ quan y tế cấp tỉnh nếu cần.

Hỏi dược sĩ khi mua gói bù nước, và trước khi dùng bất kỳ thuốc nào cho tiêu chảy. Hỏi luật sư hoặc hội bảo vệ người tiêu dùng nếu sau này cần trao đổi bồi thường với bên nấu cỗ thuê, nhất là khi có người phải nằm viện lâu ngày.

Với người đang có bệnh nền như tiểu đường, bệnh thận, bệnh tim và đang dùng thuốc hằng ngày, gọi hỏi bác sĩ đang theo dõi về việc có nên điều chỉnh thuốc trong những ngày nôn, tiêu chảy hay không. Không tự ý bỏ thuốc hoặc đổi liều.

Câu hỏi thường gặp

Ăn cỗ về bị tiêu chảy vài lần có cần đi viện không?

Nếu vẫn uống được, đi lại được, tiểu bình thường thì có thể chăm ở nhà bằng bù nước và theo dõi. Đi viện khi nôn liên tục, đi ngoài ra máu, sốt cao, li bì hoặc tiểu rất ít.

Có nên uống thuốc cầm tiêu chảy ngay không?

Không nên tự uống. Ở ngộ độc thực phẩm, thuốc cầm tiêu chảy có thể giữ tác nhân gây bệnh lại lâu hơn. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.

Nhiều người cùng bị thì phải báo ai?

Báo trạm y tế xã hoặc UBND cấp xã nơi tổ chức bữa ăn, nói rõ bữa gì, bao nhiêu người ăn, bao nhiêu người bị, đã có ai vào viện chưa và thức ăn thừa còn giữ hay không.

Thức ăn thừa nên giữ thế nào?

Để riêng từng món vào hộp sạch, đậy kín, ghi tên món, cất tủ lạnh. Giữ cả nguyên liệu chưa dùng, đá lạnh, nước chấm. Không đổ bỏ cho đến khi cơ quan y tế hướng dẫn.

Dấu hiệu nào cho thấy ngộ độc nặng?

Nôn liên tục, đi ngoài ra máu, sốt cao, li bì, tiểu rất ít, và đặc biệt các dấu hiệu thần kinh như nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, nói khó, yếu tay chân. Gặp các dấu hiệu này cần đi viện hoặc gọi cấp cứu ngay.

Có tự pha nước muối đường thay gói bù nước được không?

Không nên nếu không chắc tỷ lệ, vì pha sai có thể làm mất nước nặng hơn. Gói bù nước bán ở hiệu thuốc, pha đúng lượng nước ghi trên gói là cách an toàn và đơn giản nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138