Phần lớn đợt chảy máu cam ở người lớn cầm được tại nhà: ngồi thẳng, cúi đầu hơi về trước, bóp chặt phần mềm hai cánh mũi liên tục khoảng mười đến mười lăm phút, thở bằng miệng. Không ngửa cổ ra sau, không nằm, không nhét giấy sâu vào mũi. Nếu bóp đúng cách khoảng hai mươi phút mà máu vẫn chảy, máu chảy nhiều xuống họng, hoặc chảy sau va đập vào đầu mặt, nên đi viện.
Nhóm người cần cẩn thận hơn là người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, người có bệnh gan, bệnh máu, và người cao tuổi có tăng huyết áp. Chảy máu cam lặp lại nhiều lần trong một tháng cũng là lý do để đi khám tai mũi họng, kể cả khi lần nào cũng tự cầm được.
Cầm máu đúng cách, từng bước
Làm theo thứ tự dưới đây. Điều quan trọng nhất là bóp đúng chỗ và bóp đủ lâu, không buông tay ra xem giữa chừng.
- Ngồi xuống, lưng thẳng, đầu hơi cúi về trước. Tư thế này giúp máu chảy ra ngoài thay vì chảy xuống họng.
- Xì mũi nhẹ một lần để đẩy cục máu đông lỏng ra, nếu không đau và không có va đập.
- Bóp chặt phần mềm hai cánh mũi, ngay dưới phần xương sống mũi, bằng ngón cái và ngón trỏ. Bóp phần xương ở trên không có tác dụng.
- Giữ liên tục mười đến mười lăm phút, nhìn đồng hồ, thở bằng miệng. Buông tay ra kiểm tra sau hai phút là lý do hay gặp nhất khiến máu chảy lại.
- Nhổ máu chảy xuống họng ra, không nuốt. Nuốt máu dễ gây buồn nôn.
- Có thể chườm lạnh bằng khăn bọc đá lên sống mũi hoặc ngậm đá lạnh trong khi bóp, nếu thấy dễ chịu.
- Sau mười lăm phút buông tay từ từ. Nếu còn chảy, bóp tiếp thêm một lượt như trên.
Nếu sau hai lượt bóp đúng cách, tổng cộng khoảng hai mươi đến ba mươi phút, máu vẫn không ngừng, đi viện. Trên đường đi vẫn giữ tư thế ngồi cúi về trước và tiếp tục bóp mũi.
Mẹo hay làm và vì sao nên bỏ
Cách cầm máu cam theo thói quen nhiều nhà lại là cách làm máu chảy lâu hơn hoặc gây sặc.
| Thói quen | Vấn đề | Làm thay |
|---|---|---|
| Ngửa cổ ra sau | Máu chảy xuống họng, dễ sặc và nôn, không biết máu đã ngừng chưa | Ngồi cúi đầu hơi về trước |
| Nằm xuống cho đỡ chóng mặt | Máu chảy ngược vào họng | Ngồi, tựa lưng vào tường nếu mệt |
| Nhét giấy cuộn sâu vào lỗ mũi | Rút ra làm bong cục máu đông, chảy lại | Bóp cánh mũi bên ngoài |
| Bóp sống mũi phần xương | Không ép được vùng hay chảy máu | Bóp phần mềm ở dưới |
| Vỗ nước lạnh lên gáy, giơ tay lên cao | Không có tác dụng rõ, làm mất thời gian | Tập trung bóp mũi đủ thời gian |
| Xì mũi mạnh, ngoáy mũi ngay sau khi cầm | Làm bong chỗ vừa cầm máu | Tránh xì mạnh, cúi gập, bê nặng trong một hai ngày |
Nếu nhà có người hay bị chảy máu cam, dán một tờ hướng dẫn ngắn trong tủ thuốc gia đình để ai cũng làm giống nhau, khỏi tranh cãi lúc đang chảy máu.
Chảy máu cam khi không ở nhà: đang chạy xe, ở chỗ làm, ở chỗ đông người
Phần lớn đợt chảy máu cam không đến lúc thuận tiện. Vài tình huống hay gặp và cách xoay xở:
- Đang chạy xe máy: tấp vào lề an toàn, tắt máy, ngồi lên yên hoặc bậc thềm, cúi đầu về trước rồi bóp mũi. Không cố chạy tiếp một tay; máu chảy vào miệng và chóng mặt dễ gây ngã.
- Đang ở chỗ làm: báo một đồng nghiệp ngồi cạnh để họ lấy khăn giấy, túi đá trong tủ lạnh và để ý giúp nếu bạn choáng. Ngồi ở chỗ có ghế tựa, đừng vào nhà vệ sinh đứng cúi trên bồn rửa một mình.
- Trên xe khách, trên tàu: báo phụ xe hoặc nhân viên, xin chỗ ngồi thẳng, xin túi nôn để nhổ máu. Chuyến đi dài mà không cầm được sau hai lượt bóp thì đề nghị dừng ở cơ sở y tế gần nhất.
- Ở chỗ đông người, đám cỗ, đám cưới: ra chỗ thoáng có ghế, nhờ một người đi cùng. Đừng ngại; ngồi bóp mũi mười lăm phút đúng cách nhanh hơn nhiều so với chạy đi chạy lại nhà vệ sinh lau máu.
- Mang theo sẵn: người hay bị chảy máu cam nên để trong túi một gói khăn giấy, một túi nilon nhỏ đựng giấy dính máu, và một ghi chú tên thuốc đang dùng.
Sau khi cầm được máu ở ngoài đường, nghỉ thêm vài phút rồi hãy chạy xe tiếp. Nếu thấy hoa mắt, tim đập nhanh khi đứng dậy, nhờ người chở về hoặc gọi người nhà đến đón.
Dấu hiệu nên đi viện thay vì tự cầm
Bóp đúng cách hai mươi đến ba mươi phút mà vẫn chảy. Có thể là chảy máu ở phía sau mũi hoặc từ mạch máu lớn hơn, cần bác sĩ xử trí.
Máu chảy rất nhiều, chảy cả hai bên, chảy xuống họng liên tục. Dù bóp mũi, máu vẫn tràn ra miệng là dấu hiệu chảy máu phía sau, không tự xử lý được.
Chảy máu sau va đập vào đầu, mặt. Ngã, tai nạn xe, bị đánh vào mặt rồi chảy máu mũi cần khám để xem có gãy xương mũi hay chấn thương khác.
Choáng, xanh xao, tim đập nhanh, khó thở. Đây là dấu hiệu mất máu nhiều, gọi cấp cứu.
Đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu. Máu khó đông hơn bình thường. Không tự ngừng thuốc; đi khám để bác sĩ cầm máu và xem lại thuốc.
Kèm chảy máu chân răng, bầm tím da không rõ lý do, chảy máu kéo dài khi đứt tay. Những dấu hiệu này gợi ý vấn đề đông máu, cần khám nội khoa, xét nghiệm máu.
Chảy máu cam lặp lại: tìm nguyên nhân ở đâu
Đa số đợt chảy máu cam ở người lớn đến từ đám mạch máu nhỏ ở phía trước vách ngăn mũi. Chỗ này dễ bị tổn thương khi không khí khô, khi bị viêm mũi dị ứng, khi hay ngoáy mũi, xì mũi mạnh, hoặc dùng thuốc xịt mũi kéo dài sai cách. Chảy máu buổi sáng sau một đêm nằm phòng điều hoà khô là ví dụ hay gặp.
Nếu bạn bị chảy máu cam vài lần một tháng, hoặc chỉ chảy một bên mũi lặp đi lặp lại, nên đi khám tai mũi họng. Bác sĩ soi mũi tìm điểm chảy máu, và có thể đốt cầm máu điểm đó, giúp giảm hẳn số lần chảy. Chỉ chảy một bên kèm nghẹt mũi kéo dài, chảy mủ, mất mùi một bên, hoặc ù tai một bên cũng là lý do để được soi kỹ.
Anh Hưng ở phường T, năm mươi tám tuổi, chảy máu cam ba lần trong hai tuần, lần nào cũng tự cầm được nên không để ý. Khi đi khám tai mũi họng, bác sĩ hỏi thêm về huyết áp và thuốc anh đang dùng, rồi chuyển anh khám tim mạch để chỉnh lại việc điều trị. Chảy máu cam trong trường hợp này không phải bệnh chính, mà là dấu hiệu dẫn tới một vấn đề khác cần chăm sóc.
Giảm số lần chảy máu cam trong nhà
Với người hay bị chảy máu cam vì mũi khô, mấy thay đổi nhỏ sau thường giúp được nhiều:
- Phòng ngủ dùng điều hoà: để nhiệt độ vừa phải, không thổi thẳng vào mặt; cân nhắc máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng.
- Rửa mũi hoặc xịt nước muối sinh lý nhẹ nhàng khi mũi khô, theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc dược sĩ.
- Cắt ngắn móng tay, bỏ thói quen ngoáy mũi; với trẻ trong nhà cũng vậy.
- Xì mũi nhẹ từng bên một, không xì mạnh cả hai bên cùng lúc.
- Không tự dùng thuốc xịt co mạch mũi kéo dài nhiều ngày khi chưa hỏi bác sĩ.
- Người có tăng huyết áp: đo và ghi huyết áp đều đặn, mang sổ theo khi đi khám.
- Hút thuốc làm niêm mạc mũi khô và kém lành; đây là thêm một lý do để bỏ.
Những thay đổi này không thay được việc đi khám khi chảy máu lặp lại, nhưng giúp giảm những đợt chảy máu nhỏ do mũi khô vào mùa hanh hoặc khi ngủ máy lạnh.
Kể với bác sĩ: chuẩn bị sẵn mấy dòng này
Đến khám tai mũi họng hay đến cấp cứu, mấy thông tin sau giúp bác sĩ quyết định nhanh. Ghi vào điện thoại trong lúc chờ.
| Thông tin | Ví dụ cách ghi |
|---|---|
| Lần này bắt đầu lúc nào, đã bóp mũi bao lâu | Bắt đầu 21 giờ, bóp hai lượt mười lăm phút, vẫn chảy |
| Chảy một bên hay hai bên, có chảy xuống họng không | Bên phải, có máu xuống họng, nhổ ra nhiều lần |
| Số lần chảy trong một tháng gần đây | Ba lần trong hai tuần, mỗi lần năm đến mười phút |
| Thuốc đang dùng | Thuốc huyết áp, thuốc chống đông theo đơn tim mạch, mang theo vỏ hộp |
| Bệnh đang có | Tăng huyết áp, viêm mũi dị ứng, bệnh gan |
| Có va đập, ngoáy mũi, cảm cúm gần đây không | Không va đập, đang sổ mũi một tuần |
Mang theo vỏ hộp thuốc hoặc đơn thuốc nếu có thể, nhất là thuốc tim mạch. Đừng tự ngừng thuốc chống đông chỉ vì chảy máu cam; bác sĩ kê thuốc mới là người quyết định.
Khi nào nên hỏi người trong nghề
Đi cấp cứu khi không cầm được máu sau hai mươi đến ba mươi phút, khi chảy nhiều xuống họng, chảy sau va đập vào đầu mặt, hoặc có choáng, khó thở. Người dùng thuốc chống đông nên đi sớm hơn ngưỡng này.
Khám tai mũi họng khi chảy máu cam lặp lại, khi chỉ chảy một bên kèm nghẹt mũi kéo dài, hoặc khi bạn muốn được soi mũi tìm điểm chảy máu. Khám nội khoa hoặc tim mạch khi có tăng huyết áp chưa kiểm soát, hoặc khi kèm chảy máu ở nơi khác như chân răng, bầm tím.
Hỏi dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc xịt mũi nào, và trước khi dùng thuốc giảm đau nếu bạn đang dùng thuốc tim mạch. Hỏi trạm y tế xã khi cần đo huyết áp nhanh hoặc khi nhà ở xa bệnh viện và cần biết nơi gần nhất có tai mũi họng.
Câu hỏi thường gặp
Chảy máu cam có nên ngửa cổ ra sau không?
Không nên. Ngửa cổ làm máu chảy xuống họng, dễ sặc, buồn nôn và khó biết máu đã ngừng chưa. Ngồi thẳng, cúi đầu hơi về trước và bóp cánh mũi là cách đúng.
Bóp mũi bao lâu thì đủ?
Khoảng mười đến mười lăm phút liên tục, nhìn đồng hồ để tính, không buông tay ra kiểm tra giữa chừng. Nếu còn chảy thì bóp thêm một lượt; vẫn không ngừng thì đi viện.
Chảy máu cam có phải do huyết áp cao không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Phần lớn là do mũi khô, viêm mũi, ngoáy mũi. Nhưng ở người có tăng huyết áp chưa kiểm soát, chảy máu cam có thể khó cầm hơn, nên cần đo huyết áp và khám.
Đang uống thuốc chống đông mà chảy máu cam thì có nên ngừng thuốc?
Không tự ngừng. Cầm máu như hướng dẫn và đi khám sớm. Bác sĩ đang theo dõi bạn sẽ quyết định có cần chỉnh thuốc hay không, vì ngừng đột ngột có thể gây nguy hiểm khác.
Chảy máu cam một bên nhiều lần có đáng lo không?
Nên đi khám tai mũi họng để soi mũi, nhất là khi kèm nghẹt mũi kéo dài, chảy mủ hay ù tai một bên. Phần lớn là điểm mạch máu dễ vỡ, nhưng cần được loại trừ nguyên nhân khác.
Sau khi cầm được máu cần kiêng gì?
Trong một hai ngày, tránh xì mũi mạnh, ngoáy mũi, cúi gập người, bê vật nặng và uống đồ quá nóng. Những việc này dễ làm bong chỗ vừa cầm máu.