ThacMac.comThắc Mắc
Sức khoẻ thường gặp

Lật cổ chân khi xuống bậc thềm, sưng to: bong gân hay gãy, khi nào phải chụp phim?

Lật cổ chân rồi sưng to: những dấu hiệu bác sĩ dựa vào để quyết định chụp phim, cách chăm ở nhà mấy ngày đầu và những thói quen làm sưng lâu hơn.

A young Vietnamese woman sits on the front step of a narrow townhouse holding her bare swollen ankle, a bag of ice beside her, viewed from the side, golden evening light

Lật cổ chân sưng to vẫn có thể chỉ là bong gân, nhưng nếu bạn không tự bước được bốn bước ngay sau khi ngã, hoặc ấn vào các mỏm xương quanh mắt cá thấy đau chói, nên đi khám để bác sĩ quyết định có chụp phim hay không. Độ sưng không phải là thước đo tốt: bong gân nặng có thể sưng hơn một vết nứt xương nhỏ.

Nếu đi lại được, đau vừa phải, ấn vào xương không đau chói, phần lớn trường hợp chăm ở nhà được trong mấy ngày đầu bằng nghỉ, chườm lạnh, băng ép nhẹ và kê cao chân. Phần dưới nói rõ các dấu hiệu, cách chăm, những thói quen làm chậm lành và lúc cần khám chấn thương chỉnh hình.

Tự kiểm tra nhanh: những dấu hiệu bác sĩ hay dựa vào

Các bác sĩ cấp cứu thường dùng một bộ tiêu chí đơn giản để quyết định có chụp phim cổ chân hay không. Bạn có thể tự để ý những điểm tương tự, nhưng việc kết luận vẫn là của bác sĩ:

  • Có bước được không: ngay sau khi lật và lúc đến khám, bạn có tự đi được bốn bước không, dù đi khập khiễng. Không bước được là lý do để chụp.
  • Ấn vào mép sau và đỉnh mắt cá ngoài: phần xương nhô ra phía ngoài cổ chân. Đau chói khi ấn vào đúng xương, không phải phần mềm xung quanh, là dấu hiệu đáng chú ý.
  • Ấn vào mép sau và đỉnh mắt cá trong: phần xương nhô ra phía trong.
  • Ấn vào gốc ngón chân út trên mu bàn chân: vị trí xương bàn chân hay bị gãy khi lật cổ chân.
  • Ấn vào xương phía trong mu bàn chân, trước mắt cá trong một chút.

Nếu không có điểm nào đau chói khi ấn vào xương và bạn tự bước được, khả năng gãy xương thấp, nhưng không phải bằng không. Người cao tuổi, người loãng xương, người bị tê chân do tiểu đường, người say rượu khi ngã thì không nên tự đánh giá, cứ đi khám.

Phân biệt các trường hợp hay gặp

Bảng dưới gom những tình huống người ta hay kể khi lật cổ chân. Đây là để bạn biết mức độ khẩn, không thay cho việc khám.

Bạn thấyThường làNên làm
Đau vừa, sưng nhẹ, vẫn đi được, ấn xương không đau chóiBong gân nhẹChăm ở nhà, theo dõi vài ngày
Sưng to, bầm tím lan, đi khập khiễng nhưng vẫn bước đượcBong gân vừa đến nặng, chưa loại trừ nứt xươngKhám trong một hai ngày
Không bước được, đau chói khi ấn xươngCó thể gãy xươngKhám trong ngày, có thể cần chụp
Cổ chân biến dạng, lệch hẳn, da căng trắngGãy hoặc trật khớpGọi cấp cứu, không tự nắn
Nghe tiếng "rắc" kèm không nhón chân được, đau sau gótCó thể tổn thương gân gótKhám sớm, chấn thương chỉnh hình
Tê, lạnh, tím các ngón chânẢnh hưởng mạch máu, thần kinhĐi viện ngay

Đừng dựa vào câu "nghe kêu rắc là gãy, không kêu là không gãy". Tiếng kêu có thể đến từ dây chằng, và nhiều vết nứt xương không có tiếng kêu nào.

Chăm ở nhà trong hai ba ngày đầu

Với bong gân nhẹ, mấy ngày đầu quyết định nhiều đến tốc độ lành. Làm theo nguyên tắc nghỉ, chườm lạnh, băng ép nhẹ, kê cao:

  1. Nghỉ, nhưng không nằm bất động hoàn toàn. Hạn chế đi lại nhiều, tránh dồn sức lên chân đau; dùng gậy hoặc nạng nếu có và được hướng dẫn.
  2. Chườm lạnh bằng đá bọc trong khăn mỏng, mỗi lần khoảng mười lăm đến hai mươi phút, cách nhau vài giờ. Không đặt đá trực tiếp lên da.
  3. Băng ép nhẹ bằng băng thun từ ngón chân lên cổ chân, vừa đủ đỡ, không quá chặt. Ngón chân tím, tê, lạnh là băng quá chặt, nới ra ngay.
  4. Kê cao chân trên gối, cao hơn ngang tim khi nằm, để sưng xuống nhanh hơn.
  5. Cử động nhẹ khi bớt đau. Khi cơn đau giảm, bắt đầu cử động cổ chân nhẹ nhàng theo các hướng không gây đau nhiều, để khớp không cứng.
  6. Theo dõi: nếu sau hai ba ngày không đỡ, đau tăng, hoặc vẫn không chịu lực được, đi khám.

Về thuốc giảm đau, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là khi bạn có bệnh dạ dày, thận, đang dùng thuốc chống đông hoặc đang mang thai. Bài này không đưa thuốc hay liều cụ thể.

Những thói quen làm sưng lâu hơn

Chườm nóng, ngâm nước nóng ngay hôm đầu. Nhiệt làm giãn mạch, tăng sưng trong giai đoạn đầu. Chườm lạnh trong vài ngày đầu hợp lý hơn.

Xoa bóp mạnh, bóp dầu nóng, nắn chỗ đau. Dây chằng đang tổn thương mà bị nắn bóp có thể nặng thêm. Không để người không có chuyên môn "nắn trật khớp".

Đắp lá, bó thuốc nam bó chặt. Bó chặt dễ gây chèn ép, khó theo dõi màu da, và che mất dấu hiệu cần đi khám. Một số lá đắp gây kích ứng, nhiễm trùng da.

Cố đi lại, chơi thể thao tiếp cho "giãn gân". Đi nhiều khi đang sưng đau làm dây chằng lành lỏng lẻo, dễ lật lại về sau.

Bỏ mặc khi thấy đỡ đau. Bong gân lặp lại nhiều lần có thể dẫn đến lỏng khớp cổ chân. Khi đã lật một lần, tập lại thăng bằng và sức cơ có ích hơn là chỉ chờ hết đau.

Tự tháo băng ép rồi quấn lại thật chặt trước khi đi ngủ. Khi nằm, sưng thường giảm nhờ kê cao chân; băng quá chặt qua đêm dễ gây tê, tím ngón. Nới băng khi ngủ, kiểm tra màu ngón chân buổi sáng.

Khi nào cần quay lại khám dù đã đỡ

Một số trường hợp ban đầu tưởng nhẹ nhưng vài ngày sau mới lộ vấn đề. Nếu sau một tuần mà bạn vẫn không đi lại bình thường được, cổ chân vẫn sưng nhiều, hoặc có cảm giác khớp lỏng, hay lật lại khi đi trên đường gồ ghề, nên khám chấn thương chỉnh hình. Bác sĩ có thể chỉ định chụp phim hoặc siêu âm để xem dây chằng và xương.

Anh Quang ở phường V lật cổ chân khi xuống bậc thềm nhà văn hoá. Anh vẫn đi khập khiễng về được, chườm đá hai hôm thì đỡ sưng, nên đi làm lại. Ba tuần sau anh vẫn đau ở mu bàn chân phía ngoài mỗi khi đi lâu. Đi khám, chụp phim mới thấy nứt ở gốc xương bàn chân thứ năm. Nếu anh để ý dấu hiệu đau chói khi ấn ở gốc ngón út ngay từ đầu, anh đã được khám sớm hơn.

Bong gân cũng có thể cần tập phục hồi chức năng, đặc biệt ở người hay chơi thể thao, đi giày cao, hoặc làm việc đứng nhiều. Hỏi bác sĩ về các bài tập thăng bằng, tăng sức cơ quanh cổ chân trước khi quay lại chơi thể thao.

Quay lại đi bộ, chơi thể thao, đi giày cao: mốc nào hợp lý

Mốc thời gian dưới đây chỉ là hướng chung cho bong gân nhẹ đến vừa đã được khám. Cơ thể mỗi người khác nhau; đau tăng là tín hiệu lùi lại một bước.

Hoạt độngKhi nào có thể thửDấu hiệu nên dừng
Đi lại trong nhàKhi đặt chân xuống chịu lực được, đau ítĐau tăng, sưng lại cuối ngày
Đi bộ ngoài đường bằng phẳngKhi đi trong nhà không còn khập khiễngĐau nhói, cảm giác lỏng khớp
Lên xuống cầu thang không vịnKhi đứng một chân bên đau được vài giâyMất thăng bằng, phải vịn liên tục
Chạy nhẹ, đạp xeKhi đi bộ nhanh không đau, nhảy nhẹ tại chỗ không đauĐau sau buổi tập kéo sang hôm sau
Đá bóng, cầu lông, môn đổi hướng nhanhSau khi tập thăng bằng và sức cơ, chạy đổi hướng không đauLật lại dù nhẹ
Đi giày cao gót, dép đế mỏng trơnMuộn nhất trong danh sáchCảm giác chông chênh ở cổ chân

Trong thời gian quay lại, giày đế vững, có cổ ôm hoặc dùng băng hỗ trợ khi chơi thể thao giúp giảm nguy cơ lật lại. Hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng nếu bạn chơi môn có nhiều nhảy và đổi hướng.

Lo giấy tờ khi lật chân lúc đi làm hoặc trên đường đi làm

Nếu bạn lật cổ chân trong giờ làm, tại nơi làm việc, hoặc trên đường đi làm về theo tuyến đường hợp lý, chuyện này có thể liên quan đến chế độ tai nạn lao động. Những việc nên làm:

  • Báo ngay cho quản lý hoặc người phụ trách an toàn, nói rõ giờ, chỗ, việc đang làm.
  • Nhờ đồng nghiệp chứng kiến ghi lại sự việc, hoặc giữ tin nhắn báo cáo.
  • Đi khám và giữ toàn bộ giấy khám, phim chụp, giấy ra viện, hoá đơn.
  • Nếu phải nghỉ, xin giấy nghỉ ngay trong lần khám.
  • Hỏi phòng nhân sự xem trường hợp có được xem xét là tai nạn lao động không; Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 có quy định về tai nạn trên đường đi và về.

Quyền lợi cụ thể phụ thuộc hồ sơ, biên bản, mức độ thương tật. Người trong nghề ở mục dưới sẽ giúp bạn xem có đáng làm hồ sơ hay không.

Khi nào nên hỏi người trong nghề

Gọi cấp cứu khi cổ chân biến dạng, lệch hẳn, da căng trắng, có vết thương hở thấy xương, hoặc ngón chân tê, lạnh, tím. Khám trong ngày ở khoa cấp cứu hoặc chấn thương chỉnh hình khi không bước được, đau chói khi ấn vào xương, hoặc bạn thuộc nhóm người cao tuổi, loãng xương, tiểu đường.

Khám chấn thương chỉnh hình hoặc y học thể thao khi sau một tuần chưa đi lại bình thường, hay lật cổ chân lặp lại, hoặc muốn được hướng dẫn tập phục hồi trước khi chơi thể thao trở lại. Hỏi cơ sở phục hồi chức năng về bài tập thăng bằng.

Hỏi phòng nhân sự, công đoàn cơ sở hoặc bảo hiểm xã hội cấp xã khi chấn thương xảy ra trong lúc làm việc hay trên đường đi làm và bạn muốn biết về chế độ tai nạn lao động. Hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau.

Câu hỏi thường gặp

Lật cổ chân sưng to có phải là gãy xương không?

Không nhất thiết. Bong gân nặng có thể sưng to hơn một vết nứt xương nhỏ. Không bước được bốn bước và đau chói khi ấn vào các mỏm xương quanh mắt cá mới là những dấu hiệu khiến bác sĩ nghĩ đến chụp phim.

Bong gân nên chườm nóng hay chườm lạnh?

Trong vài ngày đầu nên chườm lạnh bằng đá bọc khăn, mỗi lần mười lăm đến hai mươi phút. Chườm nóng sớm có thể làm sưng thêm. Sau giai đoạn sưng, hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.

Bong gân bao lâu thì khỏi?

Tuỳ mức độ. Bong gân nhẹ thường đỡ nhiều trong vài ngày đến vài tuần, bong gân nặng lâu hơn. Nếu sau một tuần vẫn không đi lại bình thường được, nên đi khám lại.

Lật cổ chân khám khoa nào?

Khám chấn thương chỉnh hình, hoặc khoa cấp cứu nếu không bước được hay cổ chân biến dạng. Nếu bị khi chơi thể thao và muốn tập phục hồi, có thể khám thêm y học thể thao hoặc phục hồi chức năng.

Có nên đắp lá, bó thuốc nam cho bong gân không?

Không nên bó chặt bằng lá hay thuốc nam. Bó chặt dễ gây chèn ép, che mất dấu hiệu cần đi khám, và một số lá có thể làm kích ứng da. Chườm lạnh, băng ép nhẹ và kê cao chân an toàn hơn.

Lật cổ chân nhiều lần có sao không?

Lật lặp lại có thể làm lỏng khớp cổ chân, khiến bạn dễ lật hơn nữa. Nên khám chấn thương chỉnh hình và hỏi về bài tập thăng bằng, tăng sức cơ quanh cổ chân.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138