ThacMac.comThắc Mắc
Sức khoẻ thường gặp

Bụi, côn trùng bay vào mắt khi chạy xe máy: dụi hay rửa, khi nào phải đi khám mắt?

Bụi hay côn trùng bay vào mắt khi đang chạy xe: dừng xe an toàn, rửa đúng cách thay vì dụi, dị vật nào không tự lấy và dấu hiệu cần khám mắt trong ngày.

A Vietnamese delivery rider stands beside his parked motorbike on a quiet roadside, tilting his head and rinsing one eye with a water bottle, bright midday sun, dusty air

Đừng dụi mắt. Dừng xe ở chỗ an toàn, chớp mắt nhiều lần, rồi rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý cho dị vật trôi ra. Phần lớn hạt bụi, côn trùng nhỏ ra theo nước mắt và nước rửa trong vài phút. Nếu sau khi rửa vẫn cộm như có hạt cát, mắt đỏ và đau tăng, nhìn mờ, sợ ánh sáng, hoặc dị vật là mạt kim loại, mảnh gỗ, thuỷ tinh văng với lực mạnh, đi khám mắt trong ngày.

Dụi mắt là phản xạ tự nhiên nhưng dễ làm hạt bụi cào xước giác mạc, lớp trong suốt phía trước tròng đen. Vết xước nhỏ thường lành nhanh nếu được chăm đúng, nhưng có thể nhiễm trùng nếu bị bỏ qua. Phần dưới nói rõ cách xử trí tại chỗ, các trường hợp không được tự lấy và cách bảo vệ mắt khi chạy xe hằng ngày.

Xử trí ngay tại chỗ, từng bước

Làm theo thứ tự dưới đây. Việc đầu tiên luôn là an toàn giao thông, không phải lấy dị vật.

  1. Giảm tốc, bật xi nhan, tấp vào lề và tắt máy. Chạy tiếp bằng một mắt mờ dễ gây tai nạn hơn chính hạt bụi.
  2. Không dụi. Tháo kính, tháo găng tay; nếu đeo kính áp tròng, rửa tay rồi tháo kính ra.
  3. Chớp mắt nhiều lần để nước mắt cuốn hạt bụi ra phía góc mắt.
  4. Kéo mi trên phủ xuống mi dưới rồi thả ra vài lần; lông mi dưới đôi khi quét được hạt bụi mắc dưới mi trên.
  5. Rửa mắt: nghiêng đầu sang bên mắt bị bụi, đổ nước sạch hoặc nước muối sinh lý từ góc trong mắt chảy ra góc ngoài, vừa đổ vừa chớp. Dùng chai nước đóng chai chưa mở là nguồn sạch nhất khi ở ngoài đường.
  6. Nhìn vào gương hoặc nhờ người khác xem dưới ánh sáng tốt. Nếu thấy hạt bụi nằm trên lòng trắng hoặc mi dưới, có thể dùng góc khăn giấy sạch làm ẩm chạm nhẹ để lấy ra.
  7. Không dùng tăm, đầu móng tay, góc giấy khô chọc vào mắt, và không cố lấy thứ nằm trên tròng đen.

Sau khi lấy được dị vật, mắt có thể còn hơi cộm, chảy nước mắt trong vài giờ do bề mặt bị kích thích. Cảm giác này phải giảm dần. Nếu không giảm, hoặc tăng lên, đi khám.

Các loại dị vật và việc nên làm

Không phải thứ gì bay vào mắt cũng giống nhau. Loại dị vật quyết định có được tự xử lý hay không.

Dị vậtTự xử lý được khôngLưu ý
Bụi đường, cát nhỏThường được, bằng chớp và rửaCòn cộm sau rửa thì khám
Côn trùng nhỏThường được, rửa nhiều nướcMột số côn trùng tiết dịch gây bỏng rát; rửa kỹ và khám nếu sưng đỏ
Mạt sắt khi mài, cắt kim loạiKhôngVăng với tốc độ cao, có thể găm vào hoặc xuyên vào mắt; che mắt, đi khám ngay
Mảnh gỗ, mảnh thuỷ tinhKhôngKhông rửa mạnh, không ấn; che mắt nhẹ nhàng và đi khám
Vôi, xi măng, hoá chất tẩy rửaRửa ngay nhiều nước liên tụcĐây là bỏng hoá chất, rửa lâu rồi đi viện ngay, không chờ
Lông mi, sợi vảiThường đượcNếu lông mi mọc ngược cọ vào mắt, cần khám để xử lý

Với vật găm vào mắt, đừng cố rút ra. Che mắt bằng một cái cốc giấy hoặc vật cứng úp lên, không đè vào nhãn cầu, rồi đến cơ sở có chuyên khoa mắt hoặc cấp cứu. Cố gắng không để người bị nạn tự chạy xe.

Dấu hiệu phải đi khám mắt trong ngày

Vẫn cộm như có cát sau khi đã rửa kỹ. Có thể hạt bụi còn kẹt dưới mi trên hoặc đã để lại vết xước giác mạc. Bác sĩ có dụng cụ lật mi và thuốc nhuộm để tìm.

Nhìn mờ, nhìn thấy quầng sáng, giảm thị lực. Bất kỳ thay đổi thị lực nào sau dị vật đều cần khám, không chờ sang hôm sau.

Đau tăng dần, đỏ nhiều, sợ ánh sáng, chảy nước mắt liên tục. Đây là biểu hiện bề mặt mắt bị tổn thương hoặc bắt đầu viêm.

Dị vật văng với lực mạnh. Mài kim loại, cắt cỏ bằng máy, đập đá, đóng đinh: vật văng ra có thể xuyên vào mắt mà bề ngoài chỉ thấy một chấm nhỏ.

Có tiết dịch đục, mủ, mi sưng sau một hai ngày. Dấu hiệu nhiễm trùng, cần khám sớm.

Người đeo kính áp tròng. Mắt đeo kính áp tròng dễ nhiễm trùng hơn khi bị xước. Không đeo lại kính cho đến khi đã khám, nếu còn cộm, đỏ.

Những việc không nên làm

Một số cách xử trí quen thuộc làm tổn thương mắt nặng hơn chính hạt bụi:

  • Dụi mắt mạnh, nhất là khi tay còn bẩn, đeo găng tay vải, đeo nhẫn.
  • Thổi vào mắt người khác; hơi thở không sạch và không đẩy được hạt bụi.
  • Liếm, dùng nước bọt rửa mắt.
  • Rửa bằng nước ao hồ, nước không rõ nguồn, nước chè, nước lá.
  • Tự nhỏ thuốc nhỏ mắt có sẵn trong nhà, nhất là loại có thành phần chống viêm mạnh, khi chưa được bác sĩ khám. Một số thuốc nhỏ mắt dùng sai khi có vết xước có thể làm vết thương nặng thêm.
  • Băng chặt mắt bằng gạc rồi để qua đêm mà không đi khám khi vẫn đau.
  • Chạy xe tiếp khi một mắt đang nhắm vì đau.
  • Nhờ người không có chuyên môn "khều" dị vật bằng lá trầu, lông gà hay sợi chỉ; những cách này dễ đưa vi khuẩn vào và làm xước thêm.

Nếu đã lỡ dụi, đừng hoảng; dừng dụi, rửa mắt và theo dõi. Phần lớn vết xước nhỏ lành tốt khi được khám và chăm đúng.

Đưa người khác đi khám mắt: kể với bác sĩ những gì

Bác sĩ mắt cần một ít thông tin để biết nên tìm gì, nhất là khi dị vật có thể đã găm vào trong. Người đi cùng nên ghi sẵn trong lúc chờ:

  • Chuyện xảy ra lúc mấy giờ, đang làm gì: chạy xe trên đường gì, đang mài sắt, cắt cỏ, quét vôi hay chỉ đứng ngoài gió.
  • Dị vật là gì nếu biết: bụi, cát, côn trùng, mạt kim loại, mảnh gỗ, hoá chất. Nếu còn giữ được, mang theo trong túi nilon sạch.
  • Đã làm gì: có dụi không, rửa bằng nước gì, rửa bao lâu, đã nhỏ thuốc gì chưa.
  • Thay đổi thị lực: có nhìn mờ, nhìn thấy chấm đen, quầng sáng, hay vẫn nhìn rõ như thường.
  • Có đeo kính áp tròng không, đã tháo chưa, kính để ở đâu.
  • Bệnh mắt cũ và thuốc đang dùng, từng mổ mắt chưa.

Nếu là bỏng hoá chất, không chờ ghi chép: rửa mắt liên tục bằng nhiều nước trong lúc gọi người đưa đi, và nói ngay tên hoá chất ở quầy tiếp đón, mang theo vỏ chai nếu có thể. Thời gian rửa trước khi đến viện ảnh hưởng nhiều đến kết quả.

Chăm mắt sau khi đã lấy được dị vật

Trong vài giờ đến một ngày sau, mắt có thể hơi đỏ, chảy nước mắt, cộm nhẹ khi chớp. Nghỉ mắt, hạn chế nhìn màn hình lâu, đeo kính râm khi ra ngoài nắng thường giúp dễ chịu hơn. Không đeo kính áp tròng trong thời gian này.

Nếu đã đi khám và được bác sĩ kê thuốc nhỏ mắt, dùng đúng loại, đúng số lần, đúng số ngày bác sĩ dặn, và quay lại tái khám nếu được hẹn. Không chia thuốc cho người khác dùng, không dùng lại lọ đã mở từ lâu.

Anh Tâm chạy xe giao hàng, bị một con côn trùng nhỏ bay vào mắt lúc chiều. Anh dụi vài lần rồi chạy tiếp hết ca. Tối về mắt đỏ, cộm, chảy nước mắt liên tục; sáng hôm sau mới đi khám, bác sĩ thấy một vết xước trên giác mạc. Anh được kê thuốc và dặn nghỉ chạy xe hai ngày. Câu chuyện có kết cục ổn, nhưng nếu anh dừng xe rửa mắt ngay từ đầu, rất có thể đã không có vết xước đó.

Bảo vệ mắt khi chạy xe hằng ngày

Với người chạy xe nhiều, đặc biệt là tài xế công nghệ, người giao hàng, người đi qua công trình, phòng vẫn rẻ hơn chữa.

CáchƯu điểmLưu ý
Mũ bảo hiểm có kính chắnChe cả mắt và mặtLau kính sạch, thay khi kính xước nhiều làm mờ
Kính mát hoặc kính trong ôm mặtRẻ, gọn, chắn bụi và côn trùngBan đêm dùng kính trong, không dùng kính râm
Mang theo chai nước nhỏ chưa mởRửa mắt ngay được khi cầnĐể trong cốp hoặc túi xe
Tránh chạy sát xe tải, xe chở vật liệuGiảm bụi, đá dăm văngGiữ khoảng cách, đi làn khác khi có thể
Kính bảo hộ khi mài, cắt, đập ở nhàTránh dị vật tốc độ caoĐeo cả khi chỉ làm "một chút"

Mắt bị kích thích liên tục vì khói bụi mỗi ngày, hay đỏ, khô, ngứa, nên đi khám mắt định kỳ thay vì tự mua thuốc nhỏ mắt dùng lâu dài.

Khi nào nên hỏi người trong nghề

Đi cấp cứu hoặc khám mắt ngay khi có vật găm vào mắt, dị vật văng với lực mạnh như mạt kim loại, mảnh gỗ, thuỷ tinh, khi bị hoá chất, vôi, xi măng bắn vào mắt sau khi đã rửa nhiều nước, hoặc khi nhìn mờ đột ngột.

Khám chuyên khoa mắt trong ngày khi vẫn cộm sau khi rửa, đau đỏ tăng dần, sợ ánh sáng, hoặc bạn đang đeo kính áp tròng. Khám lại nếu sau một hai ngày có tiết dịch, mủ, mi sưng.

Hỏi dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nhỏ mắt nào, và nói rõ mắt bạn vừa bị dị vật. Hỏi trạm y tế xã khi ở xa bệnh viện và cần được xem sơ bộ, rửa mắt đúng cách, hướng dẫn nơi có chuyên khoa mắt gần nhất. Nếu bạn làm nghề hay tiếp xúc bụi, mạt kim loại, hỏi người phụ trách an toàn ở nơi làm việc về trang bị bảo hộ mắt.

Với trẻ nhỏ bị bụi, cát vào mắt khi chơi, giữ tay trẻ lại để trẻ không dụi, rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch và đưa đi khám nếu trẻ vẫn nhắm mắt, khóc, không chịu mở mắt sau khi rửa.

Câu hỏi thường gặp

Bụi bay vào mắt có nên dụi không?

Không nên. Dụi làm hạt bụi cọ vào giác mạc, dễ gây xước. Dừng xe, chớp mắt nhiều lần và rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý là cách an toàn hơn.

Rửa mắt bằng nước gì khi đang ở ngoài đường?

Nước đóng chai chưa mở là nguồn sạch nhất khi ở ngoài đường; ở nhà có thể dùng nước muối sinh lý. Không dùng nước ao hồ, nước chè, nước lá hay nước không rõ nguồn.

Đã lấy được bụi rồi nhưng mắt vẫn cộm, có sao không?

Cộm nhẹ vài giờ và giảm dần thường là do bề mặt mắt bị kích thích. Nếu không giảm, tăng lên, kèm đỏ, đau, nhìn mờ hay sợ ánh sáng thì nên đi khám mắt trong ngày.

Mạt sắt bắn vào mắt có tự lấy được không?

Không nên tự lấy. Mạt kim loại văng với tốc độ cao có thể găm hoặc xuyên vào mắt. Che mắt nhẹ nhàng, không đè vào nhãn cầu và đi khám mắt hoặc cấp cứu ngay.

Có nên nhỏ thuốc nhỏ mắt có sẵn trong nhà không?

Không nên tự nhỏ khi chưa được khám, nhất là loại có thành phần chống viêm mạnh, vì có thể làm vết xước nặng thêm. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ và nói rõ mắt vừa bị dị vật.

Đeo kính áp tròng mà bị bụi vào mắt thì làm gì?

Rửa tay rồi tháo kính ra, rửa mắt bằng nước sạch. Không đeo lại kính khi mắt còn cộm, đỏ. Người đeo kính áp tròng dễ nhiễm trùng hơn nên ngưỡng đi khám nên thấp hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138