Có. Khi sản phẩm đã được sửa nhiều lần trong thời hạn bảo hành mà vẫn không khắc phục được lỗi, hoặc quá thời hạn sửa đã hẹn mà không sửa xong, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cho người mua quyền yêu cầu đổi sản phẩm cùng loại hoặc trả lại hàng để nhận lại tiền. Mốc quen thuộc mà nhiều người bán áp dụng là sửa từ ba lần trở lên cho cùng một lỗi; bạn nên đối chiếu thêm phiếu bảo hành và văn bản hướng dẫn hiện hành.
Chỗ khó không nằm ở luật mà ở chứng cứ: mỗi lần sửa phải có phiếu, lỗi phải được ghi giống nhau, thời gian nằm ở trạm phải đếm được. Bài này hướng dẫn cách ghi lại từ lần sửa thứ nhất, viết đề nghị đổi máy, và xử lý khi người bán đẩy sang hãng còn hãng đẩy về người bán.
Bạn đang ở trường hợp nào
Không phải lần nào máy hỏng cũng đủ điều kiện đổi mới. Đối chiếu trường hợp của bạn:
| Tình huống | Hướng thường gặp | Nên chuẩn bị gì |
|---|---|---|
| Cùng một lỗi, đã sửa nhiều lần trong bảo hành, vẫn tái phát | Có cơ sở đòi đổi máy hoặc trả lại lấy tiền | Đủ phiếu sửa ghi cùng mô tả lỗi |
| Mỗi lần hỏng một chỗ khác nhau | Thường vẫn sửa từng lỗi; đòi đổi khó hơn | Ghi tổng số ngày máy nằm ở trạm |
| Máy để ở trạm quá lâu so với hẹn | Có quyền đòi đổi, trả lại, hoặc được mượn máy tạm tuỳ chính sách | Ngày gửi, ngày hẹn trả trên phiếu |
| Trạm kết luận lỗi do người dùng: vào nước, rơi, điện áp | Bị từ chối bảo hành | Đề nghị ghi rõ căn cứ, xin xem bộ phận hỏng |
| Hỏng ngay trong vài ngày đầu | Nhiều người bán có chính sách đổi mới ngay | Hoá đơn, hộp, phụ kiện đầy đủ |
| Đã quá thời hạn bảo hành | Không đòi theo bảo hành được | Xem có lỗi kỹ thuật chung của dòng máy không |
Hãy phân biệt "lỗi tái phát" với "hỏng chỗ mới". Máy giặt lần đầu báo lỗi cửa, lần hai lỗi bơm, lần ba lỗi bo mạch là ba lỗi khác nhau; người bán sẽ nói mỗi lỗi đều đã sửa xong. Bạn vẫn có thể đề nghị đổi vì máy không dùng ổn định, nhưng đó là thương lượng, không phải quyền chắc chắn.
Ghi lại từ lần sửa đầu tiên
Người mua thường chỉ bắt đầu giữ giấy tờ khi đã bực ở lần thứ ba. Lúc đó hai phiếu đầu đã thất lạc. Làm ngay từ lần đầu:
- Yêu cầu phiếu tiếp nhận bảo hành mỗi lần gửi máy, kể cả khi thợ đến sửa tại nhà. Phiếu phải có ngày nhận, số máy, mô tả lỗi khách báo, ngày hẹn trả.
- Nói lỗi bằng cùng một câu mỗi lần. Ví dụ "máy không vắt, báo lỗi xả nước". Lỗi ghi giống nhau giúp chứng minh là một lỗi tái phát.
- Nhận lại máy thì xin phiếu trả ghi đã thay linh kiện gì, sửa gì.
- Quay video lỗi trước khi gửi, nhất là lỗi chập chờn, để thợ không nói "kiểm tra không thấy lỗi".
- Ghi một bảng nhỏ trong điện thoại: lần, ngày gửi, ngày nhận, lỗi, việc đã sửa, người tiếp nhận.
- Cất các phiếu cùng hoá đơn mua hàng và phiếu bảo hành vào một túi riêng.
Nếu trạm không đưa phiếu, nhắn lại ngay một tin: "Em xác nhận hôm nay [ngày] đã gửi máy giặt số máy [số] cho anh [tên] tại trạm, lỗi không vắt, hẹn trả ngày [ngày]." Tin nhắn này thay được một phần cho phiếu.
Mẫu đề nghị đổi máy gửi người bán
Khi đã đủ căn cứ, viết một văn bản ngắn gửi người bán (cửa hàng nơi bạn mua), đồng gửi trung tâm bảo hành nếu có kênh. Nội dung nên có:
- Họ tên, địa chỉ, số điện thoại của bạn; ngày mua, nơi mua, số hoá đơn, tên và số máy.
- Bảng các lần sửa: ngày gửi, ngày nhận, lỗi ghi trên phiếu, việc đã làm.
- Tình trạng hiện tại: lỗi vẫn còn, máy không dùng được hoặc dùng chập chờn.
- Yêu cầu cụ thể: đổi máy mới cùng loại, hoặc nhận lại máy và hoàn tiền; nêu bạn chọn phương án nào trước.
- Căn cứ: Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 về trách nhiệm bảo hành và quyền đổi hàng, trả lại hàng khi sửa nhiều lần không khắc phục được.
- Thời hạn đề nghị trả lời, ví dụ bảy ngày làm việc.
- Danh sách giấy tờ kèm theo: bản chụp hoá đơn, phiếu bảo hành, các phiếu sửa, video lỗi.
Văn bản nên viết ở ngôi thứ ba, gọi mình là "người mua" cho trang trọng và gọn. Câu mở có thể là: "Người mua đề nghị cửa hàng đổi máy giặt mới cùng mẫu do máy đã được sửa bảo hành ba lần cho cùng lỗi không vắt mà chưa khắc phục được." Gửi qua thư có báo phát, email, hoặc nộp tại quầy và xin ký nhận.
Người bán đẩy sang hãng, hãng đẩy về người bán
Đây là chuyện hay gặp nhất. Cửa hàng nói "bảo hành là của hãng, chị liên hệ trung tâm"; trung tâm nói "đổi máy phải do đại lý quyết". Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người bán hàng vẫn có trách nhiệm với người tiêu dùng về hàng hoá mình bán, kể cả khi có bên khác thực hiện bảo hành thay. Người bán có thể đi đòi lại nhà sản xuất sau; việc đó không phải của bạn.
Vì vậy văn bản đề nghị nên gửi cho chính cửa hàng nơi bạn mua và trả tiền. Bạn có thể đồng gửi trung tâm bảo hành để họ biết, nhưng đừng để mình bị chuyển qua lại giữa các số tổng đài. Mỗi lần gọi, ghi tên người nghe máy, giờ gọi và câu trả lời.
Nếu cửa hàng nhỏ đã đóng cửa hoặc không còn kinh doanh, lúc đó bạn làm việc thẳng với hãng hoặc nhà phân phối. Hoá đơn có tên cửa hàng, số máy, ngày mua vẫn là giấy tờ quan trọng nhất để chứng minh máy còn trong bảo hành.
Sửa bao lâu thì gọi là quá lâu
Phiếu bảo hành của nhiều hãng ghi thời gian sửa dự kiến, thường tính bằng ngày làm việc. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đặt nguyên tắc người bán phải sửa trong thời hạn đã cam kết hoặc thời hạn hợp lý; quá hạn mà không sửa được thì người mua có quyền yêu cầu đổi hoặc trả lại. Thời hạn cụ thể nằm trên phiếu bảo hành và chính sách của người bán, nên đọc trước khi gửi máy.
Với đồ thiết yếu như tủ lạnh, máy giặt, điện thoại dùng làm việc, mỗi ngày không có máy là một ngày thiệt hại. Khi trạm báo phải chờ linh kiện, hãy hỏi ba câu và ghi lại: chờ linh kiện gì, dự kiến bao lâu, trong lúc chờ có máy dùng tạm không. Câu trả lời mơ hồ như "khi nào về thì báo" là dấu hiệu nên gửi đề nghị bằng văn bản ngay.
Mẫu tin nhắn khi quá hẹn: "Máy em gửi bảo hành ngày [ngày], phiếu hẹn trả ngày [ngày], đến nay đã quá [số] ngày. Em đề nghị cửa hàng cho biết ngày trả máy cụ thể trong hôm nay. Nếu quá ngày [ngày] chưa có máy, em đề nghị đổi máy mới cùng loại theo quy định về bảo hành." Giữ tin nhắn này cùng phiếu gửi máy.
Áp vào trường hợp của bạn, lỗi hay gặp và khi nào hỏi người trong nghề
Ví dụ: chị Lan ở phường C mua điều hoà ở cửa hàng B, sau hai tháng máy chảy nước dàn lạnh. Thợ đến sửa ba lần trong bốn tháng, mỗi lần đều có phiếu ghi "chảy nước dàn lạnh", lỗi vẫn tái phát. Chị gửi đề nghị đổi máy kèm ba phiếu và video. Cửa hàng ban đầu đề nghị sửa thêm lần nữa; chị trả lời bằng văn bản rằng mình đồng ý cho sửa lần cuối trong năm ngày, nếu không khỏi thì đổi máy. Lần đó không khỏi, cửa hàng đổi máy.
Một ví dụ khác cho thấy giới hạn: anh Tâm chạy xe công nghệ, chiếc điện thoại mới mua hỏng loa lần đầu, lần sau hỏng cổng sạc, lần ba màn hình chớp. Ba lỗi khác nhau, mỗi lần đều sửa xong. Anh đề nghị đổi máy và được cửa hàng đề nghị kéo dài bảo hành thêm sáu tháng thay vì đổi. Anh chấp nhận vì máy đã chạy ổn sau lần sửa cuối. Đó là một kết quả thương lượng hợp lý.
Nên hỏi luật sư hoặc hội bảo vệ người tiêu dùng khi sản phẩm giá trị lớn như ô tô, xe máy điện, máy móc dùng kinh doanh; khi lỗi gây cháy, chập điện, thương tích; hoặc khi người bán từ chối bằng văn bản với lý do bạn thấy không đúng. Với lỗi an toàn, bạn cũng nên ngừng dùng ngay và báo cho người bán bằng văn bản.
Những việc khiến người mua tự làm mất quyền
Tự gọi thợ ngoài tháo máy. Dù chỉ để xem thử, tem niêm phong bị động vào là trạm có lý do từ chối. Đợi thợ của hãng, dù lâu.
Để mất phiếu sửa lần đầu. Thiếu một phiếu là chuỗi "ba lần cùng một lỗi" đứt ngay. Chụp ảnh từng phiếu ngay khi nhận.
Lắp đặt không theo hướng dẫn. Điều hoà do thợ không phải của bên bán lắp, máy giặt đặt trên nền không phẳng, bình nóng lạnh không có dây tiếp đất. Trạm thường kiểm tra những chỗ này trước tiên.
Dùng sai điện áp hoặc ổ cắm chung quá tải. Lỗi bo mạch do điện thường bị kết luận là lỗi người dùng.
Ký biên bản "đã sửa xong, khách hài lòng" khi chưa thử đủ lâu. Thử máy ít nhất một chu trình đầy đủ trước khi ký. Với lỗi chập chờn, ghi thêm "khách sẽ theo dõi thêm" vào biên bản.
Để quá hạn bảo hành mới đòi. Lỗi có từ trong hạn nhưng báo khi đã quá hạn thì rất khó đòi. Máy có dấu hiệu lạ, báo ngay.
Câu hỏi thường gặp
Thời gian máy nằm ở trạm bảo hành có được cộng thêm vào thời hạn bảo hành không?
Nhiều người bán cộng thêm thời gian sửa chữa vào thời hạn bảo hành, và đây là thông lệ được luật về bảo vệ người tiêu dùng hướng tới. Hãy hỏi rõ và xin ghi trên phiếu trả máy. Nếu phiếu bảo hành có điều khoản riêng, đọc kỹ điều khoản đó.
Trong lúc máy đi bảo hành, có được mượn máy dùng tạm không?
Tuỳ chính sách của người bán và hãng. Với đồ thiết yếu như tủ lạnh, máy giặt, nhiều nơi có cho mượn máy tạm hoặc có cam kết thời gian sửa tối đa. Bạn có thể đề nghị, nhất là khi thời gian sửa kéo dài hơn hẹn, và ghi lại câu trả lời.
Đổi máy mới thì thời hạn bảo hành tính lại từ đầu không?
Thông thường sản phẩm đổi mới được bảo hành lại từ ngày nhận, nhưng hãy xin ghi rõ trên phiếu bảo hành mới hoặc hoá đơn đổi máy. Nếu người bán ghi thời hạn còn lại của máy cũ, bạn có thể đề nghị điều chỉnh.
Trạm nói lỗi do người dùng, mình không đồng ý thì làm gì?
Đề nghị trạm ghi rõ căn cứ kết luận lên phiếu, chụp ảnh bộ phận hỏng, và giữ lại linh kiện cũ nếu được. Bạn có thể nhờ một cơ sở kỹ thuật độc lập kiểm tra. Nếu vẫn tranh chấp, gửi phản ánh kèm ảnh đến người bán và hội bảo vệ người tiêu dùng.
Mua máy trả góp, đổi máy rồi khoản vay tính sao?
Khoản vay là hợp đồng riêng với bên cho vay, không tự động thay đổi khi bạn đổi máy cùng loại. Nếu trả lại máy để lấy tiền, cần làm việc với cả người bán lẫn bên cho vay để tất toán khoản vay. Đọc hợp đồng vay trước và hỏi bên cho vay cách xử lý.
Hàng mua online có được đổi máy theo cách này không?
Có. Quyền của người tiêu dùng không phụ thuộc việc mua online hay tại cửa hàng. Người bán online vẫn là bên chịu trách nhiệm. Giữ đơn hàng, hoá đơn điện tử và tin nhắn với người bán làm bằng chứng mua hàng.