Khi nhà bên bỏ hoang có dấu hiệu nguy hiểm như tường nghiêng, nứt rộng, mái sụt, bạn báo ngay UBND cấp xã nơi có nhà bằng văn bản kèm ảnh, đồng thời tự giữ khoảng an toàn cho người trong nhà mình. Chủ sở hữu, dù vắng mặt, vẫn chịu trách nhiệm về căn nhà và phải bồi thường nếu nhà gây thiệt hại. Bộ luật Dân sự 2015 quy định chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình gây ra, và khi công trình có nguy cơ sập đổ, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu sửa chữa hoặc phá dỡ.
Cái khó của nhà hoang là không có người để nói chuyện: chủ đi xa, chủ đã mất mà con cháu chưa chia, hoặc nhà đang tranh chấp nên không ai dám đụng. Vì thế con đường ở đây khác các chuyện hàng xóm thường gặp: ít thương lượng, nhiều ghi nhận và báo cơ quan. Bài này đi theo thứ tự bạn nên làm.
Mức độ nguy hiểm và việc cần làm
Đi một vòng quan sát từ phía nhà bạn, không trèo sang. Đối chiếu với bảng sau để biết mình cần làm gấp đến mức nào:
| Bạn thấy | Mức độ | Việc làm |
|---|---|---|
| Rêu mốc, sơn bong, cỏ mọc trên mái, cửa hỏng | Xuống cấp, chưa nguy hiểm trực tiếp | Chụp ảnh lưu, tìm liên lạc chủ, theo dõi định kỳ |
| Vết nứt chéo, nứt rộng dần trên tường giáp nhà bạn, gạch vữa rơi | Cần chú ý | Đánh dấu và đo vết nứt, báo UBND cấp xã bằng văn bản |
| Tường nghiêng thấy bằng mắt, mái võng, xà gỗ gãy, có tiếng răng rắc khi gió | Nguy hiểm | Tránh khu vực sát tường, báo xã ngay trong ngày, đề nghị kiểm tra khẩn |
| Một phần đã đổ, đè sang nhà bạn | Sự cố | Đưa người ra khỏi khu vực, báo công an xã, phường và UBND cấp xã ngay |
Ở mức nguy hiểm, an toàn người nhà đi trước mọi thủ tục. Đổi chỗ ngủ, không cho trẻ chơi sát tường giáp ranh, cất đồ dễ vỡ ra xa. Những việc này không tốn gì nhưng tránh được điều tệ nhất trong lúc chờ cơ quan xuống xem.
Ghi nhận hiện trạng: làm từ phía nhà bạn
Bạn không được tự ý vào nhà người khác dù nhà bỏ trống. Mọi ghi nhận làm từ phần nhà mình, từ ngoài đường hoặc ngõ chung:
- Chụp toàn cảnh căn nhà từ ngoài đường, thấy rõ số nhà hoặc đặc điểm nhận dạng, ghi ngày.
- Chụp cận các vết nứt trên tường giáp nhà bạn, đặt một thước kẻ hoặc đồng xu cạnh vết nứt để thấy độ rộng.
- Dùng bút đánh dấu hai đầu vết nứt và ghi ngày bên cạnh; hai tuần sau chụp lại để thấy vết nứt có dài ra không.
- Treo một sợi dây dọi tự chế, một sợi chỉ buộc vật nặng, sát tường nhà bên nếu tới được từ phía bạn, chụp để thấy độ nghiêng.
- Ghi lại những gì đã rơi sang nhà bạn: gạch, ngói, cành cây, nước dột, kèm ảnh.
- Ghi các lần bạn cố liên lạc chủ nhà: hỏi ai, ngày nào, kết quả.
Bộ ảnh theo thời gian là thứ quan trọng nhất. Một tấm ảnh chỉ cho thấy “có nứt”; ba tấm cách nhau vài tuần cho thấy “đang xấu đi”, và đó là lý do để cơ quan coi là việc gấp.
Tìm chủ nhà: hỏi ai và hỏi thế nào
Dù khó, việc tìm chủ vẫn đáng làm vì cách nhanh nhất để sửa một căn nhà là người có quyền với nó đồng ý sửa. Những đầu mối thường biết:
- Tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng thôn, người hay nắm ai còn đứng tên, ai đã chuyển đi.
- Hàng xóm lâu năm, nhất là người lớn tuổi trong ngõ.
- Công an xã, phường, nơi quản lý cư trú; họ không cung cấp thông tin riêng cho bạn nhưng có thể chuyển lời hoặc mời chủ về làm việc khi có lý do an toàn.
- UBND cấp xã, nơi có hồ sơ địa chính; khi bạn có đơn phản ánh nguy hiểm, xã có căn cứ để tìm và liên hệ chủ sử dụng đất.
Khi tìm được người thân của chủ, bạn nói ngắn gọn, gửi ảnh, nêu nguy cơ và đề nghị cụ thể: chống tạm bức tường, dỡ phần mái sụt, cho phép thợ vào kiểm tra. Mẫu tin: “Chào anh, em là hàng xóm sát vách nhà ông bà ở số 12. Tường nhà phía em đang nứt và nghiêng, em gửi ảnh mấy tuần nay. Em mong anh thu xếp cho thợ xem giúp, nếu cần em mở cửa nhà em để thợ quan sát từ bên này.”
Báo UBND cấp xã: đơn viết gì
Đơn không cần dài, nhưng cần đủ để cán bộ đọc là biết đi đâu, xem gì. Phần đầu ghi thông tin của bạn và địa chỉ căn nhà bỏ hoang. Phần chính kể theo thứ tự: nhà bỏ trống từ khi nào theo bạn biết, các dấu hiệu nguy hiểm cụ thể, những gì đã rơi hoặc hư hỏng sang nhà bạn, các lần bạn đã cố liên lạc chủ. Phần cuối nêu đề nghị: cử cán bộ kiểm tra hiện trạng, xác định chủ sở hữu, yêu cầu chủ có biện pháp khắc phục, và nếu nguy hiểm thì có biện pháp tạm thời bảo đảm an toàn.
Kèm theo ảnh in hoặc bản ghi trên điện thoại, xếp theo ngày. Nộp ở bộ phận tiếp nhận của UBND cấp xã, xin giấy biên nhận hoặc ghi lại ngày nộp và người nhận. Nếu sau một thời gian hợp lý không có phản hồi trong khi tình trạng xấu đi, bạn nộp đơn nhắc lại kèm ảnh mới.
Khi có sự cố đổ sập một phần, báo ngay công an xã, phường và UBND cấp xã, không chờ đơn. Có người bị thương thì lo cấp cứu trước.
Những gì bạn được làm và không được làm
Được: gia cố phía nhà mình. Chống tạm tường phía nhà bạn, làm mái che tạm trên phần sân, căng lưới chắn gạch rơi trong phần đất nhà bạn. Giữ hoá đơn để sau này yêu cầu chủ nhà bên hoàn trả nếu việc gia cố là do nhà họ gây ra.
Được: cắt cành cây chìa sang. Cành cây trong vườn nhà hoang vươn sang đất bạn, có nguy cơ gãy, bạn có thể đề nghị cắt; khi không liên lạc được chủ, báo tổ dân phố hoặc xã trước khi tự xử lý phần vươn sang.
Không được: tự vào nhà. Trèo sang, phá khoá, vào dọn dẹp dù với ý tốt vẫn là xâm phạm chỗ ở, tài sản của người khác.
Không được: tự phá dỡ. Kể cả phần tường đang nghiêng sang. Phá dỡ một công trình của người khác chỉ được làm khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền hoặc chủ đồng ý.
Không được: chiếm dụng. Để đồ, mở lối đi, trồng cây trên phần đất bỏ trống. Nhiều người nghĩ “bỏ không thì dùng tạm”, sau thành tranh chấp khi chủ quay về.
Chuột, rắn, rác, người lạ: những phiền khác của nhà hoang
Nhà bỏ hoang không chỉ nguy về kết cấu. Hay gặp nhất là chuột, gián, muỗi sinh sôi trong rác và nước đọng; rắn trú trong cỏ cao; người lạ vào ở nhờ, dùng ma tuý hoặc cất đồ không rõ nguồn gốc. Mỗi loại có đầu mối riêng: chuyện vệ sinh, muỗi, rác báo UBND cấp xã và trạm y tế xã khi có nguy cơ dịch; chuyện người lạ ra vào báo công an xã, phường.
Với chuột và côn trùng, bạn làm phần việc của mình trước: bịt các khe hở giữa hai nhà, giữ sân sạch, đặt bẫy trong phần nhà bạn. Nếu cả ngõ cùng chịu, đề nghị tổ dân phố gom ý kiến các hộ thành một kiến nghị chung, có sức nặng hơn đơn của một nhà.
Trường hợp nhà hoang có người lạ vào ở, bạn không tự đuổi, không đối mặt khi chỉ có một mình. Ghi lại thời điểm, đặc điểm, báo công an. An toàn của gia đình bạn quan trọng hơn chuyện ai đúng ai sai trong căn nhà đó.
Định sửa nhà mình khi sát vách là nhà hoang
Nhiều người muốn sửa, nâng tầng hoặc xây lại nhà mình nhưng ngại vì bức tường bên cạnh đã yếu. Lo đó có cơ sở: đào móng, đục tường, rung từ máy móc có thể làm căn nhà hoang đổ nhanh hơn, và khi đó bạn có thể bị coi là bên gây ra. Trước khi làm:
- Mời kỹ sư hoặc đơn vị thiết kế đánh giá riêng bức tường giáp ranh, ghi trong hồ sơ thiết kế cách chống đỡ khi thi công.
- Lập biên bản hiện trạng nhà bên, chụp ảnh và quay video các vết nứt có sẵn, mời tổ trưởng tổ dân phố chứng kiến khi không có chủ.
- Gửi bản biên bản đó cho UBND cấp xã khi xin phép hoặc báo khởi công, để có mốc thời gian.
- Yêu cầu nhà thầu có biện pháp giảm rung, chống đỡ, và ghi trách nhiệm của nhà thầu nếu gây hư hại nhà bên.
- Xem xét mua bảo hiểm công trình có phần trách nhiệm với bên thứ ba nếu công trình lớn.
Biên bản hiện trạng làm trước khi khởi công là thứ bảo vệ bạn tốt nhất. Không có nó, mọi vết nứt sau này ở căn nhà hoang đều có thể bị quy cho công trình của bạn, kể cả những vết đã có từ nhiều năm trước.
Áp vào trường hợp của bạn và lúc cần người trong nghề
Ví dụ giả định: bà Hoa ở phường C sống cạnh một căn nhà ống bỏ trống gần mười năm vì các con chủ cũ chưa chia thừa kế. Mùa mưa năm nay, bức tường giáp nhà bà nứt chéo, có lúc rơi vữa xuống sân. Bà làm theo thứ tự:
- Chụp ảnh và đánh dấu vết nứt, ba tuần sau chụp lại thấy vết nứt dài thêm.
- Nhờ tổ trưởng hỏi được số liên lạc của một người con, gửi ảnh và đề nghị cho thợ xem.
- Không có hồi âm sau hai tuần, bà nộp đơn ở UBND cấp xã kèm toàn bộ ảnh.
- Trong lúc chờ, bà dời chỗ ngủ của cháu sang phòng phía trong và căng lưới chắn phía sân.
Bạn nên mời kỹ sư kết cấu xem từ phía nhà mình khi tường nghiêng rõ hoặc vết nứt lan nhanh, vì họ đánh giá được mức nguy hiểm thật; hỏi luật sư khi nhà bên đã gây thiệt hại và cần đòi bồi thường từ những người thừa kế, hoặc khi nhà bên đang tranh chấp và không ai chịu nhận trách nhiệm.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bên bỏ hoang đổ sang làm hỏng nhà mình thì ai bồi thường?
Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý căn nhà phải bồi thường thiệt hại do nhà gây ra. Nếu chủ đã mất, những người thừa kế có thể phải chịu trong phạm vi di sản. Bạn cần ảnh, biên bản sự việc và báo giá sửa chữa.
Không tìm được chủ thì xã có làm gì được không?
UBND cấp xã có hồ sơ địa chính để xác định người sử dụng đất và có thể mời làm việc. Khi công trình nguy hiểm đến an toàn xung quanh, cơ quan có thẩm quyền có biện pháp xử lý. Bạn cần đơn bằng văn bản để việc được ghi nhận và theo dõi.
Mình tự bỏ tiền chống tạm tường nhà bên được không?
Bạn được gia cố trong phần nhà mình. Làm gì trên tường, mái nhà bên thì cần chủ đồng ý hoặc có hướng dẫn của xã. Giữ hoá đơn và ảnh để đề nghị chủ hoàn lại chi phí khi liên lạc được.
Nhà bên đang tranh chấp thừa kế thì xử lý thế nào?
Tranh chấp giữa những người thừa kế không làm mất trách nhiệm với an toàn của căn nhà. Bạn vẫn báo xã, liên hệ bất kỳ người thừa kế nào tìm được, và có thể đề nghị họ cử một người đại diện để xử lý phần nguy hiểm.
Có nên mua lại căn nhà hoang bên cạnh cho xong chuyện không?
Đó là quyết định tài chính riêng của bạn. Nếu tính đến, cần kiểm kỹ giấy tờ, ai có quyền bán, nhà có đang tranh chấp hay thế chấp không. Hỏi luật sư hoặc công chứng viên trước khi đặt cọc, vì nhà hoang lâu năm thường vướng giấy tờ.