Vẫn quyết toán được. Chứng từ khấu trừ chỉ là bằng chứng; thứ cơ quan thuế dựa vào là dữ liệu công ty đã khai và nộp. Bạn tra thông tin thu nhập trên cổng thuế trước. Nếu số liệu có đủ, cứ quyết toán theo đó. Nếu thiếu, gom phiếu lương, sao kê lương, hợp đồng để chứng minh và đề nghị cơ quan thuế xác minh.
Khó nhất là trường hợp công ty đã trừ thuế trên phiếu lương nhưng không nộp vào ngân sách rồi đóng cửa. Lúc đó phần đã bị trừ của bạn có được tính hay không phụ thuộc vào bằng chứng bạn giữ được. Phần dưới đây đi theo từng tình huống, kèm danh sách giấy tờ thay thế và mẫu đơn đề nghị.
Tra trước, đừng đoán
Trước khi lo, đăng nhập tài khoản thuế cá nhân và xem mục tra cứu thông tin thu nhập của năm cần quyết toán. Bạn sẽ gặp một trong mấy cảnh sau:
- Có đủ dòng thu nhập và số thuế đã khấu trừ của công ty cũ: công ty đã khai trước khi đóng. Bạn quyết toán bình thường, không cần chứng từ giấy.
- Có dòng thu nhập nhưng số thuế khấu trừ bằng không hoặc thấp hơn phiếu lương: công ty khai thu nhập nhưng khai thiếu thuế. Cần bằng chứng tiền đã bị trừ.
- Không có dòng nào của công ty cũ: công ty chưa từng khai cho bạn, hoặc khai nhầm số định danh. Cần kiểm xem có bị khai sang người khác không.
- Dữ liệu chỉ có một phần năm: công ty ngừng khai từ một tháng nào đó, thường là lúc bắt đầu nợ lương.
- Không đăng nhập được hoặc thông tin cá nhân sai: xử lý tài khoản trước, mọi việc khác để sau.
Chụp màn hình phần tra cứu, ghi ngày tra. Đây là bằng chứng tình trạng dữ liệu lúc bạn phát hiện vấn đề, có ích khi phải làm việc với cơ quan thuế.
Giấy tờ thay cho chứng từ khấu trừ
Không có chứng từ, bạn cần gom đủ những thứ chứng minh được ba điều: bạn làm ở đó, bạn nhận bao nhiêu, và đã bị trừ bao nhiêu thuế. Danh sách theo thứ tự giá trị chứng minh:
- Phiếu lương hằng tháng có dòng thuế thu nhập cá nhân đã trừ. Phiếu gửi qua thư điện tử thì giữ cả thư gốc, không chỉ ảnh chụp.
- Sao kê tài khoản nhận lương, thấy số tiền thực nhận khớp với phiếu lương sau trừ.
- Hợp đồng lao động, quyết định nghỉ việc hoặc biên bản thanh lý.
- Sổ bảo hiểm xã hội hoặc quá trình đóng trên tài khoản bảo hiểm, cho thấy thời gian làm việc và mức lương đóng.
- Tin nhắn, thư của phòng nhân sự nhắc tới việc trừ thuế, thông báo đóng cửa, nợ lương.
- Danh sách đồng nghiệp cùng cảnh, nếu nhiều người cùng làm hồ sơ thì cơ quan thuế xác minh một lần cho cả nhóm.
Chị Hạnh ở phường K làm kế toán cho một xưởng may tám tháng, xưởng đóng cửa đột ngột. Chị không có chứng từ nhưng còn đủ phiếu lương qua thư và sao kê. Chị cùng bốn người khác nộp chung một văn bản đề nghị xác minh, kèm bản sao giấy tờ của từng người. Cách này nhanh hơn năm người đi lẻ.
Từng tình huống và hướng xử lý
Mỗi kiểu "công ty đóng cửa" có một hướng khác nhau. Xác định đúng loại trước khi làm.
| Tình huống | Dữ liệu trên cổng thuế | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Giải thể đúng thủ tục, đã quyết toán thuế trước khi đóng mã | Thường đầy đủ | Quyết toán theo dữ liệu, giữ phiếu lương phòng khi hỏi lại |
| Tạm ngừng kinh doanh, người đại diện vẫn liên lạc được | Có thể thiếu vài tháng cuối | Nhắn người đại diện đề nghị khai bổ sung và cấp chứng từ |
| Bỏ trụ sở, không liên lạc được | Thiếu hoặc không có | Gửi đơn đề nghị xác minh tới cơ quan thuế quản lý công ty |
| Đang làm thủ tục phá sản | Tuỳ thời điểm | Liên hệ người quản lý tài sản do toà chỉ định để đòi chứng từ và lương |
| Đã trừ thuế trên phiếu lương nhưng không nộp | Thu nhập có, thuế thiếu | Đề nghị xác minh, nộp bằng chứng bị trừ; hỏi kỹ cách ghi nhận phần này |
Ở tình huống cuối, đừng tự khai số thuế đã khấu trừ theo phiếu lương nếu cổng thuế không ghi nhận, vì hệ thống sẽ báo chênh và hồ sơ bị dừng. Nộp đơn đề nghị xác minh trước, quyết toán sau khi có ý kiến của cơ quan thuế.
Mẫu đơn đề nghị xác minh gửi cơ quan thuế
Không cần văn phong hành chính cầu kỳ, chỉ cần đủ ý và kèm bằng chứng. Gửi tới cơ quan thuế đang quản lý công ty cũ (tra theo mã số thuế công ty), đồng thời có thể gửi bản sao về cơ quan thuế nơi bạn cư trú. Khung nội dung:
Kính gửi: cơ quan thuế quản lý Công ty B. Người đề nghị: họ tên, số định danh, nơi cư trú, cách liên lạc. Phần nội dung viết ngắn, theo thứ tự thời gian: "Người đề nghị làm việc tại Công ty B từ tháng 2 đến tháng 10 năm trước theo hợp đồng lao động số... Hằng tháng công ty trừ thuế thu nhập cá nhân trên phiếu lương, tổng số đã trừ là... Hiện công ty đã ngừng hoạt động, không cấp chứng từ khấu trừ. Người đề nghị đề nghị cơ quan thuế xác minh số thuế công ty đã khai, đã nộp cho người đề nghị để làm căn cứ quyết toán năm."
Phần kèm theo: bản sao phiếu lương từng tháng, sao kê lương, hợp đồng, quyết định nghỉ việc. Đánh số trang và giữ một bộ y hệt. Nộp trực tiếp thì xin giấy biên nhận; gửi bưu điện thì gửi bảo đảm.
Ở công ty mới: giữ gì để lần sau không lặp lại
Không ai biết trước công ty nào sẽ đóng cửa. Những việc dưới đây mỗi tháng tốn vài phút nhưng cứu bạn khỏi cả một mùa quyết toán khó:
- Mỗi tháng nhận phiếu lương thì chuyển ngay vào một thư mục riêng ngoài hộp thư công ty, vì hộp thư công ty bị khoá khi bạn nghỉ.
- Ba tháng một lần đăng nhập cổng thuế xem công ty đã khai thu nhập cho bạn chưa. Thấy trống mấy kỳ liền là dấu hiệu nên hỏi kế toán.
- Kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội cùng lúc. Công ty nợ bảo hiểm thường cũng chậm khai thuế.
- Khi nghỉ việc, đề nghị bằng văn bản cấp chứng từ khấu trừ cho những tháng đã làm, đừng đợi đến mùa quyết toán.
- Lưu số định danh và mã số thuế công ty vào ghi chú điện thoại, để sau này tra cơ quan thuế quản lý cho nhanh.
Ai đã từng đi xác minh một lần đều nói giống nhau: giấy tờ gom lúc công ty còn chạy thì dễ, gom lúc công ty đã khoá cửa thì khó gấp mấy lần.
Sai lầm hay gặp
Bỏ luôn không quyết toán. Nhiều người nghĩ không có chứng từ thì thôi. Nếu bạn còn nguồn thu nhập khác trong năm, bỏ quyết toán có thể thành nợ thuế, kèm tiền chậm nộp sau này.
Xoá thư phiếu lương khi nghỉ việc. Phiếu lương là bằng chứng mạnh nhất. Ngày nghỉ việc nên xuất toàn bộ phiếu lương, hợp đồng, quyết định ra một thư mục riêng.
Tự cộng số thuế theo phiếu lương rồi khai. Khai khác dữ liệu cơ quan thuế đang có là hồ sơ bị đề nghị giải trình ngay. Hãy xin xác minh trước.
Đi một mình trong khi cả phòng cùng cảnh. Một văn bản đứng tên nhiều người, kèm hồ sơ từng người, được xử lý gọn hơn hàng chục đơn lẻ.
Nhầm việc đòi lương với việc thuế. Nợ lương, nợ bảo hiểm là chuyện khác, đi đường khác. Thuế chỉ giải quyết phần thuế đã khấu trừ.
Tin vào lời hứa miệng của người cũ. Người đại diện bảo "để anh khai bổ sung cho" rồi im lặng ba tháng là chuyện thường. Hẹn một mốc cụ thể, quá mốc thì gửi đơn xác minh luôn, không chờ thêm.
Áp vào trường hợp của bạn
Hỏi mình ba câu. Một: năm đó ngoài công ty cũ bạn có nguồn thu nhập nào nữa không? Nếu chỉ có công ty cũ và lương không cao, nhiều khả năng bạn thuộc diện được hoàn hoặc không phải nộp thêm, nên việc gấp nhất là giữ bằng chứng chứ không phải chạy hạn. Hai: công ty cũ còn ai liên lạc được không? Một tin nhắn tới người đại diện hoặc kế toán cũ đôi khi giải quyết xong trong một tuần. Ba: bạn còn giữ phiếu lương không? Có phiếu lương và sao kê thì cửa xác minh rộng hơn nhiều.
Nếu bạn đã chuyển sang công ty mới và muốn uỷ quyền cho công ty mới quyết toán, cần nói rõ với kế toán bên đó là năm đó có thu nhập ở công ty cũ đã đóng. Thường trường hợp này phải tự quyết toán, công ty mới không làm thay phần của nơi cũ được, trừ một số trường hợp đặc biệt như tổ chức lại doanh nghiệp.
Một cách nghĩ đơn giản: nếu bạn được hoàn, thời gian đứng về phía bạn, cứ gom đủ bằng chứng rồi làm chắc. Nếu bạn phải nộp thêm vì còn nguồn khác, thời gian đứng về phía tiền chậm nộp, nên quyết toán phần chắc chắn trước và bổ sung phần còn tranh cãi sau khi có kết quả xác minh.
Khi nào cần người trong nghề
Tự làm được khi dữ liệu trên cổng thuế đã đủ, hoặc chỉ thiếu một hai tháng mà người đại diện cũ vẫn chịu khai bổ sung. Nên tìm kế toán dịch vụ hoặc hỏi thẳng bộ phận hỗ trợ của cơ quan thuế khi: công ty đã trừ thuế mà không nộp, số tiền chênh đáng kể; bạn có nhiều nguồn thu nhập trong năm và không rõ phải nộp thêm hay được hoàn; hoặc cơ quan thuế đã gửi thông báo đề nghị giải trình.
Nếu công ty còn nợ lương, nợ bảo hiểm, chuyện đó nên hỏi luật sư lao động hoặc tổ chức công đoàn, thanh tra lao động ở tỉnh, vì đi con đường của tranh chấp lao động theo Bộ luật Lao động 2019, khác với thủ tục thuế. Mang theo cùng một bộ giấy tờ đã gom: hợp đồng, phiếu lương, sao kê, thông báo đóng cửa.
Câu hỏi thường gặp
Không có chứng từ khấu trừ thì có được quyết toán thuế không?
Được. Chứng từ chỉ là bằng chứng. Nếu công ty cũ đã khai đủ, dữ liệu hiện trên cổng thuế và bạn quyết toán theo đó. Nếu thiếu, gom phiếu lương, sao kê và đề nghị cơ quan thuế xác minh.
Công ty trừ thuế trên phiếu lương nhưng không nộp thì người lao động có bị đòi lại không?
Trách nhiệm nộp thuế đã khấu trừ thuộc về công ty. Bạn cần chứng minh đã bị trừ bằng phiếu lương và sao kê. Cách ghi nhận cụ thể nên hỏi cơ quan thuế quản lý công ty trước khi tự khai.
Gửi đơn xác minh tới cơ quan thuế nào?
Tới cơ quan thuế đang quản lý công ty cũ, tra theo mã số thuế công ty. Sau khi sắp xếp chính quyền hai cấp, đơn vị quản lý có thể đã đổi tên, nên tra lại trước khi gửi.
Công ty mới có quyết toán thay luôn phần thu nhập ở công ty cũ được không?
Thường là không, vì công ty mới chỉ quyết toán phần họ trả, trừ trường hợp tổ chức lại doanh nghiệp. Có thu nhập ở công ty cũ đã đóng thì bạn tự quyết toán là chắc nhất.
Đã quá hạn quyết toán rồi mới phát hiện thiếu dữ liệu thì sao?
Nếu bạn được hoàn thì nộp muộn hồ sơ xin hoàn không bị phạt. Nếu bạn phải nộp thêm thì càng làm sớm càng giảm tiền chậm nộp. Gửi đơn xác minh ngay, kèm giải thích lý do chậm.
Phiếu lương chỉ còn ảnh chụp màn hình thì có dùng được không?
Dùng được làm bằng chứng phụ, nhất là khi khớp với sao kê lương. Nếu còn thư gốc trong hộp thư thì xuất cả thư, vì thư gốc có ngày gửi và người gửi rõ ràng hơn ảnh chụp.