ThacMac.comThắc Mắc
Con cái và trường học

Con không chịu đi học, sáng nào cũng kêu đau bụng: cha mẹ nên làm gì?

Con khóc mỗi sáng, kêu đau bụng, đau đầu rồi khỏi khi được ở nhà: cách tìm lý do thật, việc làm từng tuần với trường và khi nào cần đưa con đi khám.

A small Vietnamese girl in a school uniform sits on the doorstep of a tube house at dawn hugging her backpack, father crouching beside her, side angle, soft blue morning light

Khi con không chịu đi học và sáng nào cũng kêu đau bụng, đau đầu nhưng khỏi ngay khi được ở nhà, đó thường là dấu hiệu con đang né một điều gì đó ở trường, không phải con lười. Việc đầu tiên là đưa con đi khám một lần để loại trừ bệnh, rồi tìm cho ra điều con đang né, và giữ con đi học đều đặn trong lúc tìm. Cho nghỉ liên tục làm việc quay lại khó hơn sau mỗi ngày.

Lý do hay gặp gồm: sợ một bạn, sợ một giáo viên, đuối một môn, bị cười chê, lo xa mẹ (nhất là trẻ mới vào lớp một hay mới chuyển trường), trong nhà có chuyện như bố mẹ căng thẳng hay có em mới. Bài dưới đây giúp bạn phân biệt các trường hợp, cách hỏi chuyện, kế hoạch đưa con đi học lại theo từng tuần, cách nhờ giáo viên, và các dấu hiệu cần gặp bác sĩ hoặc chuyên viên tâm lý.

Đau thật hay "đau vì sợ": đi khám trước, đừng đoán

Đau bụng buổi sáng ở trẻ đi học có thể đến từ táo bón, ăn sáng vội, nhiễm giun, trào ngược hay bệnh khác. Cũng có thể là đau thật do lo âu: cơ thể trẻ phản ứng với nỗi sợ bằng cảm giác đau bụng, buồn nôn, đau đầu, và cái đau đó là thật với con, không phải giả vờ. Vì thế đừng nói với con "con giả vờ", cũng đừng tự kết luận là bệnh.

Đưa con đi khám nhi một lần, kể với bác sĩ đúng quy luật bạn thấy: đau vào giờ nào, ngày nào, có đau vào cuối tuần không, ăn uống và đi vệ sinh thế nào. Ghi lại vài ngày trước khi đi khám để bác sĩ có thứ để dựa vào. Nếu bác sĩ không thấy bệnh, bạn có thêm cơ sở để tìm nguyên nhân ở trường hay ở nhà.

Có những dấu hiệu không được chờ: đau bụng dữ dội, đau cả đêm làm con thức giấc, sốt, nôn nhiều, đi ngoài ra máu, sụt cân, đau tập trung một điểm. Những trường hợp này phải đi khám ngay, không coi là do sợ đi học.

Trong lúc chờ khám, nếu con chỉ kêu đau lúc sắp đi và không có dấu hiệu nặng, bạn vẫn có thể đưa con đến trường, nhờ cô theo dõi và báo nếu con đau thêm. Nói với con một câu bình tĩnh: "Bụng con khó chịu, mẹ biết rồi. Mẹ nhờ cô để ý, nếu đau nhiều cô gọi mẹ."

Đoán lý do từ thời điểm và kiểu né

Con hiếm khi nói thẳng lý do. Nhưng con né lúc nào, né thứ gì thường để lộ chỗ vướng. Bảng sau là gợi ý để bạn quan sát, không phải để kết luận:

Bạn để ý thấyLý do hay gặpThử hỏi hoặc làm
Khóc khi mẹ quay đi ở cổng, vào lớp một lúc thì vuiLo xa cha mẹ, hay gặp ở trẻ mới vào lớp mộtChia tay ngắn, hẹn giờ đón cụ thể, đón đúng hẹn
Chỉ không muốn đi vào một vài ngày trong tuầnSợ một môn hoặc một giáo viên dạy hôm đóHỏi về từng tiết học của ngày đó, xem vở môn đó
Không muốn đi sau một kỳ nghỉ dài hoặc sau ốmMất nhịp, sợ bị hụt bàiNhờ cô cho bài bù, đi học lại từ một buổi ngắn
Né giờ ra chơi, giờ ăn trưa, nhà vệ sinhBị bạn trêu chọc, bắt nạt, hoặc sợ nhà vệ sinh trườngHỏi con chơi với ai, ăn trưa ngồi cạnh ai
Kêu mệt, ngủ nhiều, chán cả những thứ trước thíchBuồn kéo dài, cần người chuyên môn xemĐưa đi khám, hỏi chuyên viên tâm lý
Bắt đầu khi trong nhà có chuyệnLo cho gia đình, muốn ở nhà để canhNói với con điều con cần biết, trấn an về gia đình

Thường có hơn một lý do chồng lên nhau. Một bé vừa chuyển trường, vừa có em mới, vừa đuối môn toán sẽ kêu đau bụng mạnh hơn hẳn một bé chỉ vướng một chuyện.

Hỏi chuyện con thế nào để con chịu nói

Hỏi thẳng "sao con không muốn đi học?" gần như luôn nhận về câu "không biết". Trẻ cần được hỏi lúc thoải mái và bằng câu hỏi cụ thể. Mấy cách sau hiệu quả hơn:

  • Hỏi vào lúc không vội: lúc tắm, lúc đi xe về, trước khi ngủ, không phải lúc sáng đang thay quần áo.
  • Hỏi về ngày hôm nay chứ không hỏi về cả trường: "Hôm nay giờ ra chơi con chơi gì? Với ai?"
  • Hỏi điểm cao và điểm thấp: "Hôm nay lúc nào vui nhất, lúc nào chán nhất?" Hỏi đều đặn vài tối, câu trả lời về lúc chán nhất thường lặp lại một chỗ.
  • Dùng thang số cho trẻ nhỏ: "Sáng nay con sợ đi học bao nhiêu, từ một đến năm?" Rồi hỏi: "Cái gì làm nó lên năm?"
  • Kể chuyện của chính bạn hồi nhỏ từng sợ một điều gì đó ở trường, để con thấy nói ra không bị chê.
  • Không hứa trước "con nói đi, mẹ không mắng" nếu bạn không chắc giữ được. Hứa rồi mắng là lần sau con không kể nữa.
  • Khi con nói ra, đáp lại cảm xúc trước, giải pháp sau: "Bị các bạn cười như thế chắc con xấu hổ lắm."

Nếu con lớn hơn, học cấp hai, con có thể không muốn kể với bố mẹ mà kể với một người khác: anh chị họ, một cô giáo con quý. Đừng tự ái, miễn có người lớn đáng tin nghe được.

Kế hoạch đưa con đi học đều lại trong hai tuần

Mục tiêu là con đi học mỗi ngày, kể cả khi còn sợ, chứ không phải chờ con hết sợ rồi mới đi. Mỗi ngày ở nhà làm nỗi sợ lớn thêm một chút. Kế hoạch dưới đây áp được cho phần lớn trẻ tiểu học, bạn điều chỉnh theo lý do đã tìm ra:

  1. Ngày 1 đến 2: nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm. Kể điều bạn thấy, nhờ cô để ý con vào giờ ra chơi, giờ ăn, và có một việc nhỏ giao cho con đầu buổi như phát vở, tưới cây.
  2. Ngày 3 đến 5: làm buổi sáng thật đều và ngắn. Dậy cùng giờ, chuẩn bị cặp từ tối, ăn sáng nhẹ, chia tay ở cổng trong một phút, không quay lại khi con khóc.
  3. Ngày 6 đến 7: cuối tuần không nói về trường cả hai ngày. Chiều chủ nhật nhắc nhẹ lịch thứ hai, không doạ, không hứa thưởng lớn.
  4. Ngày 8 đến 10: giảm dần chỗ dựa. Nếu trước đó bạn đưa vào tận lớp, chuyển sang chia tay ở cổng; nếu cô đón con ở cổng, chuyển sang để con tự đi vào.
  5. Ngày 11 đến 14: nhìn lại với cô và với con. Hỏi cô con có ổn trong lớp không, hỏi con điểm sợ giờ là mấy. Khen việc con đã đi đủ, không khen "con hết sợ rồi".

Nếu sau hai tuần con vẫn khóc dữ dội mỗi sáng, vẫn đau bụng mỗi ngày, hoặc tình hình xấu đi, đó là lúc nhờ người chuyên môn chứ không kéo dài kế hoạch thêm.

Câu nên nói và không nên nói vào buổi sáng

Buổi sáng là lúc nỗi sợ của con lên cao nhất và kiên nhẫn của bố mẹ thấp nhất. Chuẩn bị sẵn vài câu giúp bạn không buột miệng điều làm mọi thứ tệ đi:

  • Nên nói: "Mẹ biết con lo. Con vẫn đi học, chiều bốn giờ mẹ đón ở cổng phụ." Câu này công nhận cảm xúc, giữ nguyên việc phải làm và cho con một mốc chắc chắn.
  • Nên nói: "Nếu bụng đau quá, con nói cô. Cô gọi mẹ." Con biết mình có đường lui, nên bớt hoảng.
  • Không nên nói: "Có gì đâu mà sợ." Với con, nỗi sợ là có thật; câu này làm con thấy không ai hiểu.
  • Không nên nói: "Hôm nay nghỉ, mai phải đi đấy." Con học được rằng khóc đủ to sẽ được ở nhà.
  • Không nên nói: "Không đi học thì lớn lên đi bán vé số." Doạ về tương lai xa không giúp trẻ nhỏ đối mặt với nỗi sợ trước mắt.
  • Không nên làm: lén bỏ đi khi con không để ý. Con sẽ bám chặt hơn vào những sáng sau vì không tin bạn còn ở đó.

Nếu cả bố và mẹ đều đưa đón, hai người thống nhất cùng một kịch bản. Một người dứt khoát, một người mềm lòng là con sẽ khóc với người mềm lòng.

Áp vào nhà mình: ba chuyện thường gặp và cách gỡ

Bé Na lớp một, ở phường C. Tuần thứ ba của năm học vẫn khóc ở cổng, kêu đau bụng, nhưng cô báo vào lớp mười phút là chơi bình thường. Mẹ chuyển sang chia tay thật ngắn, hẹn đón đúng bốn giờ ở cổng phụ và chưa lần nào trễ. Đến tuần thứ năm bé chỉ còn mếu một chút. Đây là kiểu lo xa mẹ, cần sự đều đặn hơn là hỏi han nhiều.

Bé Khoa lớp bốn, mới chuyển trường giữa năm. Cứ thứ hai và thứ năm là kêu đau đầu. Bố xem thời khoá biểu thì hai ngày đó đều có tiết tiếng Anh, lớp mới học nhanh hơn trường cũ. Bố nhờ cô cho Khoa ngồi cạnh một bạn học khá, mỗi tối ôn với con mười lăm phút. Sau ba tuần, cơn đau đầu thưa dần.

Bạn Vy lớp tám. Bỗng xin nghỉ liên tục, ở nhà thì nằm cả ngày, bỏ cả lớp vẽ con từng mê. Mẹ hỏi thì Vy chỉ nói mệt. Mẹ đưa Vy đi khám, bác sĩ không thấy bệnh và gợi ý gặp chuyên viên tâm lý. Đây là trường hợp không nên tự xử lý bằng kế hoạch hai tuần ở trên mà cần người chuyên môn từ sớm.

Lỗi hay gặp làm con càng né trường

Phần lớn bố mẹ làm những việc dưới đây vì thương con hoặc vì mệt mỏi, không phải vì không quan tâm. Nhận ra sớm thì sửa được:

  • Cho nghỉ "một hôm thôi" nhiều lần trong tháng, đến khi số buổi nghỉ thành thói quen.
  • Mắng con giả vờ ốm ngay trước khi đi khám, con học được rằng kêu đau là bị mắng nên giấu luôn.
  • Gọi điện cho giáo viên mỗi khi con khóc, rồi đón con về giữa buổi; lần sau con khóc to hơn để được đón.
  • Hỏi dồn về trường suốt buổi tối, con thấy trường là chuyện nặng nề cả ở nhà.
  • Mỗi người lớn trong nhà một cách: bố bắt đi, bà cho ở nhà, mẹ hứa thưởng.
  • Tự mua thuốc đau bụng cho con uống mỗi sáng mà không đưa đi khám.

Nếu bạn nhận ra mình đang mắc vài lỗi trong số này, đừng tự trách. Chọn một lỗi sửa trước, thường là chuyện cho nghỉ, vì đó là lỗi làm vòng né tránh chạy nhanh nhất.

Khi nào nên hỏi người trong nghề

Đưa con đi khám nhi ngay từ đầu để loại trừ bệnh, và đưa đi khám lại nếu cơn đau thay đổi tính chất, đau cả cuối tuần, đau về đêm, hoặc có sốt, nôn, sụt cân. Bác sĩ là người quyết định cần xét nghiệm hay không, phụ huynh không tự mua thuốc đau bụng cho con uống mỗi sáng.

Hỏi chuyên viên tâm lý học đường hoặc bác sĩ tâm lý, tâm thần nhi khi con đã nghỉ học nhiều buổi dù đã cố, khi con nói những câu như không muốn sống, không muốn gặp ai, khi con mất ngủ, ăn kém kéo dài, hoặc khi nỗi sợ lan ra những chỗ khác ngoài trường. Hỏi họ không có nghĩa là con có bệnh, mà là bạn có thêm người biết cách giúp.

Hỏi ban giám hiệu khi bạn nghi con bị bắt nạt hoặc bị đối xử không đúng, khi cần sắp xếp lại chỗ ngồi, đổi lớp, hay cho con thời gian học bù. Nếu cần nghỉ dài vì lý do sức khoẻ, hỏi trường cách xin phép và học bù để con không bị hụt.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho con nghỉ vài hôm cho đỡ sợ không?

Thường không nên, trừ khi con ốm thật. Nghỉ vài hôm làm con nhẹ nhõm ngay nhưng làm buổi đi học lại khó hơn, vì con vừa hụt bài vừa quen với cảm giác được ở nhà. Đi học đều trong lúc tìm nguyên nhân hiệu quả hơn.

Con lớp một khóc mỗi sáng thì bao lâu là bình thường?

Nhiều trẻ lớp một khóc ở cổng trong vài tuần đầu rồi quen dần. Nếu sau khoảng một tháng con vẫn khóc dữ, vẫn đau bụng mỗi ngày, hoặc cô báo con trong lớp cũng thu mình, bạn nên trao đổi kỹ với giáo viên và nghĩ tới việc hỏi chuyên viên tâm lý.

Có nên hứa thưởng nếu con chịu đi học không?

Phần thưởng nhỏ, đều đặn như được chọn món ăn tối hay đọc thêm truyện có thể giúp vài tuần đầu. Tránh hứa quà lớn, vì con sẽ đi học vì quà và đòi tăng dần, còn nỗi sợ thật thì vẫn nằm nguyên đó.

Con nói sợ một bạn trong lớp thì làm gì?

Hỏi thêm chi tiết bạn đó làm gì, ở đâu, khi nào, rồi báo giáo viên chủ nhiệm để cô quan sát và đổi chỗ ngồi nếu cần. Nếu là trêu chọc lặp lại hoặc đánh đập, đề nghị trường xử lý như một vụ bắt nạt và báo lại cho bạn.

Trẻ cấp hai không chịu đi học có khác trẻ tiểu học không?

Có. Trẻ lớn hay giấu lý do hơn, lý do thường liên quan bạn bè, chuyện trên mạng, áp lực điểm số hoặc buồn kéo dài. Bố mẹ nên giữ trao đổi riêng với con, phối hợp giáo viên chủ nhiệm, và hỏi chuyên viên tâm lý sớm nếu con thu mình hoặc nghỉ nhiều.

Giáo viên bảo do bố mẹ chiều con quá thì nghe sao?

Nghe để lấy thông tin con ở lớp thế nào, không cần tranh luận ai có lỗi. Bạn đề nghị cô cùng làm một kế hoạch cụ thể trong hai tuần, cô để ý những gì, bạn làm gì ở nhà, rồi hẹn trao đổi lại để xem tiến triển.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138