Khi con chưa đủ tuổi lái xe máy bị dừng xe, chiếc xe thường bị tạm giữ, con bị lập biên bản theo mức dành cho người chưa thành niên, còn người giao xe cho con (thường là chính bố mẹ, người đứng tên xe) có thể bị xử phạt riêng. Bố mẹ cần đến công an xã, phường nơi giữ xe, mang giấy tờ của xe, giấy tờ tuỳ thân của mình và của con, làm việc, nộp phạt nếu có rồi mới nhận lại xe.
Mức xử lý khác nhau theo ba nhóm tuổi: con dưới 14 tuổi, từ 14 đến dưới 16, và từ 16 đến dưới 18; khác theo loại xe con đi (xe gắn máy nhỏ hay xe máy phân khối lớn hơn) và có gây va chạm hay không. Bài dưới đây đi từ chuyện "con được lái loại xe nào", qua việc đi lấy xe, tới cách nói chuyện với con để không có lần thứ hai.
Con bao nhiêu tuổi thì được lái loại xe nào
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 chia theo tuổi và loại xe. Nhiều gia đình nhầm ở chỗ coi xe điện, xe "50 phân khối" là xe đạp, trong khi luật xếp chúng vào nhóm xe gắn máy. Bảng dưới gom lại để bạn đối chiếu với trường hợp nhà mình.
| Tuổi của con | Được đi | Không được đi |
|---|---|---|
| Dưới 16 tuổi | Xe đạp, xe đạp điện loại nhẹ theo đúng tiêu chuẩn xe đạp | Mọi loại xe gắn máy, xe máy điện, xe máy xăng |
| Đủ 16 đến dưới 18 tuổi | Xe gắn máy: xe xăng dung tích nhỏ hoặc xe máy điện công suất nhỏ, tốc độ thiết kế thấp | Xe máy xăng trên 50 phân khối, xe máy điện công suất lớn, ô tô |
| Đủ 18 tuổi trở lên | Xe máy phổ thông, nhưng phải có giấy phép lái xe đúng hạng | Loại xe vượt hạng bằng đang có |
Cách nhận biết nhanh xe nhà mình thuộc nhóm nào: xem giấy đăng ký xe ghi dung tích xi lanh hoặc công suất động cơ, và tốc độ thiết kế trong giấy tờ của hãng. Xe máy điện "cho học sinh" không phải lúc nào cũng thuộc nhóm xe gắn máy; có mẫu công suất lớn vượt ngưỡng, khi đó con đủ 16 tuổi vẫn chưa được đi. Nếu không chắc, hỏi cửa hàng đã bán xe hoặc cán bộ đăng ký xe ở công an xã, phường trước khi giao xe cho con.
Ai bị xử lý: con, bố mẹ hay người đứng tên xe
Con dưới 14 tuổi. Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, trẻ dưới 14 tuổi không bị xử phạt hành chính. Lực lượng chức năng vẫn lập biên bản sự việc, mời gia đình đến và thường thông báo cho nhà trường. Người giao xe cho con vẫn có thể bị xử phạt vì giao xe cho người không đủ điều kiện.
Con từ 14 đến dưới 16 tuổi. Người ở tuổi này chỉ bị xử phạt hành chính với vi phạm do cố ý, và với người chưa thành niên hình thức thường nhẹ hơn người lớn, chủ yếu là cảnh cáo. Phần tiền phạt nặng hơn lại hay rơi vào người giao xe.
Con từ 16 đến dưới 18 tuổi. Con có thể bị phạt tiền nhưng ở mức thấp hơn người thành niên. Nếu con không có tiền nộp thì cha mẹ hoặc người giám hộ nộp thay. Nếu con đi đúng loại xe gắn máy được phép mà vẫn bị dừng, lỗi thường nằm ở chuyện khác: không đội mũ, chở ba, đi sai làn.
Người giao xe. Luật 2024 cấm giao xe cho người không đủ điều kiện lái. Người đứng tên xe hoặc người trực tiếp đưa chìa khoá cho con có thể bị xử phạt riêng. Nếu con lấy xe khi bố mẹ không biết, bạn nên trình bày rõ điều đó khi làm việc, kèm lời của các bên.
Khi có va chạm, có người bị thương. Câu chuyện chuyển sang bồi thường dân sự. Theo Bộ luật Dân sự 2015, con dưới 15 tuổi gây thiệt hại thì cha mẹ bồi thường; con từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi thì bồi thường bằng tài sản riêng của con trước, thiếu bao nhiêu cha mẹ bù. Đây là lúc nên hỏi luật sư.
Các bước đi lấy xe bị tạm giữ
Xe tạm giữ thường nằm ở bãi của công an xã, phường hoặc một kho giữ xe được chỉ định. Thời gian tạm giữ tính theo quyết định ghi trong biên bản, không phải theo ý người giữ hay người đến lấy. Làm theo thứ tự dưới đây đỡ phải chạy đi chạy lại.
- Đọc kỹ biên bản con được giao. Xem tên đơn vị lập biên bản, ngày hẹn làm việc, nơi giữ xe, lỗi ghi trong biên bản. Nếu con làm mất biên bản, gọi lại chính đơn vị đó qua bộ phận tiếp dân để hỏi số biên bản.
- Chuẩn bị giấy tờ. Giấy đăng ký xe bản gốc hoặc bản điện tử đã tích hợp, căn cước của người đứng tên xe, căn cước hoặc giấy khai sinh của con, giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con như giấy khai sinh của con khi cán bộ cần đối chiếu.
- Đến đúng ngày hẹn, đi cùng con. Với người chưa thành niên, cơ quan làm việc thường muốn có mặt cả con lẫn cha mẹ. Đừng để con đi một mình hay nhờ người quen đi thay.
- Nhận quyết định xử phạt và nộp phạt. Nộp theo kênh ghi trong quyết định, giữ biên lai. Không đưa tiền mặt cho bất kỳ ai ngoài kênh này.
- Nhận lại xe ở bãi. Kiểm tra xe trước khi ký nhận: xước mới, mất gương, mất đồ trong cốp. Có vấn đề thì ghi ngay vào biên bản trả xe.
Nếu xe không đứng tên bạn (xe của ông bà, xe mua lại chưa sang tên), mang thêm giấy tờ mua bán hoặc giấy uỷ quyền của chủ xe. Phần này hay làm người nhà phải quay lại hai ba lần.
Giấy tờ cần mang khi lên làm việc
Gom thành một bộ trong túi nhựa trước khi đi. Thiếu một tờ là hẹn lại ngày khác, xe nằm bãi thêm ngày nữa.
- Biên bản vi phạm con đã được giao (bản gốc).
- Giấy đăng ký xe hoặc bản điện tử trên ứng dụng định danh, mở sẵn trước khi vào.
- Căn cước của người đứng tên xe; nếu người đi không phải chủ xe thì thêm giấy uỷ quyền có chữ ký chủ xe.
- Căn cước của con (nếu đã làm) hoặc giấy khai sinh, kèm thẻ học sinh nếu trường cấp.
- Giấy tờ chứng minh bạn là cha mẹ hoặc người giám hộ khi họ tên khác nhau hoặc khác nơi cư trú.
- Giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của xe, nhất là khi có va chạm.
- Một ít thời gian: đến sớm, vì có nơi chỉ làm việc trong giờ hành chính và đông vào buổi sáng đầu tuần.
Nếu con đã gây va chạm và bên kia có người bị thương, mang thêm mọi giấy tờ bạn có về vụ việc: ảnh chụp hiện trường, số điện thoại của bên kia (giữ riêng, không đưa lên mạng), hoá đơn viện phí nếu đã trả trước cho họ.
Nói chuyện với con sau vụ này
Cơn giận đầu tiên thường đổ lên con, nhưng phần lớn trường hợp chiếc xe là do người lớn để chìa khoá ở chỗ con lấy được, hoặc chính người lớn bảo con "chạy ra đầu ngõ thôi". Trước khi mắng, bạn nên tự hỏi hai câu: con lấy xe ở đâu, và đây có phải lần đầu con đi không. Câu trả lời thật thường làm buổi nói chuyện bớt nặng nề.
Nói với con những thứ cụ thể thay vì câu chung chung "nguy hiểm lắm". Ví dụ chị Lan ở phường C nói với con trai mười lăm tuổi: "Xe này nặng hơn con, phanh gấp trên đường trơn là đổ. Nếu con va vào ai, người phải đi viện là họ, người đi bồi thường là bố mẹ, và con sẽ nhớ chuyện đó rất lâu." Kiểu nói này đặt hậu quả vào đời thật của con.
Sau đó chốt một quy tắc rõ: chìa khoá để đâu, khi nào con được nhờ dắt xe, và con đi học bằng gì trong thời gian chưa đủ tuổi (xe đạp, xe đưa đón, đi chung với bạn có người lớn chở). Ghi quy tắc đó ra, dán chỗ để chìa. Một quy tắc viết ra dễ giữ hơn mười lời hứa miệng.
Những sai lầm hay gặp khi xử lý
Phần này gom từ các tình huống thường thấy ở bãi giữ xe và buổi làm việc. Mỗi dòng là một việc khiến gia đình mất thêm thời gian hoặc thêm rắc rối.
| Sai lầm | Hậu quả | Nên làm thay |
|---|---|---|
| Nhờ "người quen" lấy xe ra nhanh | Mất tiền, có khi bị lừa, xe vẫn nằm bãi | Đi đúng kênh, đúng ngày hẹn ghi trong biên bản |
| Để con tự lên làm việc một mình | Bị hẹn lại vì thiếu người đại diện | Cha mẹ đi cùng, mang giấy tờ quan hệ |
| Khai con "mượn xe bạn" cho nhẹ tội | Lời khai mâu thuẫn, kéo thêm nhà bạn của con vào | Khai đúng xe của ai, ai giao chìa khoá |
| Không kiểm tra xe trước khi ký nhận | Thấy xước, mất đồ khi về đến nhà thì khó đòi | Kiểm xe tại bãi, ghi ngay vào biên bản trả |
| Xin bên bị va chạm "thôi bỏ qua" mà không viết giấy | Vài ngày sau bị đòi thêm tiền, không có gì làm bằng | Lập giấy thoả thuận có chữ ký hai bên |
Dòng cuối là chỗ hay vướng nhất. Nếu con đã quẹt vào ai, dù chỉ trầy nhẹ, hãy lập một tờ giấy ghi rõ đã thoả thuận gì, đã trả bao nhiêu, hai bên không còn khiếu nại gì về sau, có chữ ký và ngày tháng.
Khi nào nên hỏi luật sư hoặc người trong nghề
Phần lớn trường hợp con đi xe chưa đủ tuổi, không va chạm, bố mẹ tự xử lý được: lên làm việc, nộp phạt, lấy xe về. Bạn nên hỏi luật sư khi có một trong các dấu hiệu sau: con va chạm làm người khác bị thương phải nằm viện; bên kia đòi một khoản bồi thường mà bạn thấy vô lý; cơ quan chức năng nói đến việc chuyển hồ sơ sang hướng hình sự; hoặc chiếc xe không phải của gia đình mà của người khác cho con mượn.
Nếu chỉ thắc mắc về mức phạt, thời hạn tạm giữ hay chỗ nộp phạt, cách nhanh nhất là hỏi thẳng cán bộ tại công an xã, phường nơi giữ xe, mang theo biên bản để họ chỉ đúng điều khoản áp dụng. Với chuyện bảo hiểm có trả cho người bị thương hay không, gọi cho đơn vị bán bảo hiểm bắt buộc của xe, đọc số hợp đồng trên giấy chứng nhận và hỏi họ cần hồ sơ gì.
Câu hỏi thường gặp
Con 17 tuổi đi xe máy điện có cần bằng lái không?
Nếu chiếc xe thuộc nhóm xe gắn máy, tức xe máy điện công suất nhỏ và tốc độ thiết kế thấp theo giấy tờ của hãng, con đủ 16 tuổi được đi mà không cần bằng lái. Nếu xe công suất lớn hơn ngưỡng đó, con phải đủ 18 tuổi và có giấy phép lái xe đúng hạng.
Xe bị tạm giữ bao lâu thì được lấy lại?
Thời hạn tạm giữ ghi trong biên bản hoặc quyết định tạm giữ, tính theo ngày và có thể được kéo dài trong một số trường hợp. Khi đã có quyết định xử phạt và bạn nộp phạt xong, thông thường xe được trả. Hỏi đúng thời hạn tại nơi lập biên bản.
Con lấy trộm chìa khoá đi xe, bố mẹ có bị phạt không?
Lỗi giao xe cho người không đủ điều kiện đặt ra cho người giao xe. Nếu con tự lấy xe khi bố mẹ không biết, bạn trình bày rõ khi làm việc. Cơ quan chức năng sẽ xem xét từng trường hợp, nhưng việc để chìa khoá ở chỗ con lấy dễ thường bị hỏi tới.
Nhà trường có được báo về việc con vi phạm giao thông không?
Có. Nhiều địa phương có cơ chế thông báo cho nhà trường khi học sinh vi phạm giao thông để phối hợp giáo dục. Việc này không phải hình phạt, nhưng nhà trường có thể đưa vào đánh giá rèn luyện theo quy chế của trường.
Có thể nộp phạt thay con qua mạng không?
Nhiều quyết định xử phạt hiện cho nộp qua cổng dịch vụ công hoặc chuyển khoản theo thông tin ghi trên quyết định. Chỉ nộp theo đúng kênh ghi trên giấy, không chuyển cho tài khoản cá nhân nào nhắn tin tự xưng là cán bộ.
Con đi xe đạp điện có bị giữ xe như xe máy không?
Xe đạp điện đúng chuẩn xe đạp thì con dưới 16 tuổi vẫn được đi. Nếu con đi sai luật như không đội mũ, chở quá người, đi vào làn ô tô thì vẫn có thể bị nhắc nhở hoặc xử lý theo mức của người chưa thành niên.