Cách nhanh nhất là báo cáo tài khoản đó theo đúng mục mạo danh chính bạn trên nền tảng, kèm ảnh giấy tờ tuỳ thân nếu được yêu cầu, và nhờ bạn bè cùng báo cáo theo mục "giả mạo bạn bè". Báo cáo đúng mục được xử lý nhanh hơn rất nhiều so với chọn "tin rác" hay "nội dung không phù hợp". Song song, đăng một dòng cảnh báo trên tài khoản thật để người quen không chuyển tiền.
Dùng tên, ảnh của bạn khi chưa được đồng ý là xâm phạm quyền đối với hình ảnh theo Bộ luật Dân sự 2015; nếu tài khoản giả dùng để vay tiền, lừa người khác thì còn là chuyện của công an. Bài này đi theo đúng thứ tự cần làm, kèm mẫu cảnh báo, danh sách chứng cứ và những chỗ khiến báo cáo hay bị từ chối.
Giữ chứng cứ trước khi báo cáo
Khi tài khoản giả bị gỡ, mọi dấu vết biến mất cùng nó. Nếu bạn cần trình báo hoặc đòi bồi thường sau này, phải có bằng chứng từ trước:
- Chụp trang cá nhân giả: ảnh đại diện, tên hiển thị, đường dẫn hoặc tên người dùng, ngày tạo nếu xem được.
- Chụp các bài đăng dùng ảnh của bạn, đặc biệt bài có nội dung xấu, xúc phạm hoặc rao bán.
- Nhờ bạn bè đã nhận tin nhắn từ tài khoản giả chụp lại toàn bộ cuộc trò chuyện, thấy rõ thời gian và nội dung xin tiền.
- Ghi lại số tài khoản ngân hàng mà tài khoản giả đưa ra để nhận tiền, nếu có.
- Lưu đường dẫn vào một tệp ghi chú, kèm ngày giờ bạn phát hiện.
- Nếu có người đã chuyển tiền, xin họ ảnh biên lai chuyển khoản.
Đừng nhắn tin cãi nhau với tài khoản giả. Họ có thể chặn bạn ngay, và bạn mất khả năng xem trang của họ để chụp thêm. Âm thầm chụp xong rồi mới báo cáo.
Nếu bạn không xem được trang giả vì bị chặn, nhờ một người bạn chưa bị chặn chụp giúp, ghi rõ họ là người chụp và thời điểm chụp. Lời xác nhận của người thứ ba có giá trị hơn khi bạn phải trình bày với cơ quan chức năng.
Báo cáo đúng cách để được gỡ
Mỗi nền tảng có giao diện khác nhau, nhưng trình tự gần giống nhau:
- Mở trang cá nhân giả, bấm vào dấu ba chấm hoặc nút tuỳ chọn, chọn báo cáo trang cá nhân, không báo cáo từng bài.
- Chọn lý do giả mạo hoặc mạo danh, rồi chọn mục cho biết người bị giả mạo là chính bạn. Nền tảng sẽ hỏi tài khoản thật của bạn là tài khoản nào.
- Nếu được yêu cầu, gửi ảnh giấy tờ tuỳ thân theo kênh của nền tảng. Che bớt những phần không cần, như số căn cước, mã QR, nếu nền tảng cho phép chỉ cần thấy họ tên và ảnh.
- Nhờ năm đến mười người quen báo cáo theo mục "giả mạo bạn bè" và chọn đúng tài khoản thật của bạn.
- Theo dõi kết quả trong hộp thư hỗ trợ của nền tảng. Nếu bị từ chối, gửi lại kèm thêm thông tin và nhờ thêm người báo cáo.
- Nếu bạn không có tài khoản trên nền tảng đó, tìm biểu mẫu báo cáo mạo danh dành cho người không có tài khoản trong trang trợ giúp của nền tảng.
Báo cáo hay bị từ chối khi ảnh đại diện của tài khoản thật quá khác ảnh đang bị dùng, khi tên trên tài khoản thật là biệt danh, hoặc khi chỉ có một người báo cáo. Đặt ảnh rõ mặt và tên thật trên tài khoản thật giúp nền tảng đối chiếu dễ hơn.
Mẫu cảnh báo đăng trên tài khoản thật
Dòng cảnh báo cần ngắn, có ảnh chụp tài khoản giả, và nói rõ điều người quen phải làm. Không cần kể dài về cảm xúc. Mẫu: "Có một tài khoản dùng tên và ảnh của mình, ảnh chụp ở dưới. Đó không phải mình. Mình không nhắn ai vay tiền, không nhờ ai chuyển khoản, không gửi đường link nào. Mọi người thấy tài khoản này nhắn thì đừng trả lời, bấm báo cáo giả mạo giúp mình. Ai đã lỡ chuyển tiền thì nhắn riêng mình để cùng đi trình báo."
Gửi riêng tin nhắn này cho bố mẹ, ông bà, họ hàng lớn tuổi và nhóm đồng nghiệp, vì họ ít đọc bài đăng nhưng lại là người dễ chuyển tiền nhất khi tin con cháu cần gấp. Với họ, thêm một câu: "Ai xưng là con nhắn hỏi tiền thì gọi lại số quen của con trước khi chuyển."
Sau khi tài khoản giả bị gỡ, đăng thêm một dòng báo đã gỡ xong và cảm ơn mọi người đã báo cáo. Nhiều người không biết đã xong sẽ tiếp tục nghi ngờ cả tài khoản thật của bạn.
Một điều nên tránh: đừng đăng lại ảnh chụp tin nhắn của người đã bị lừa mà không che tên họ. Họ đã mất tiền, thêm chuyện bị bêu tên trước bạn bè chung chỉ khiến họ ngại trình báo, trong khi lời khai của họ lại là thứ quan trọng nhất để cơ quan chức năng lần ra người đứng sau.
Tài khoản giả đang làm gì, bạn làm thêm gì
Gỡ tài khoản là việc chung cho mọi trường hợp. Tuỳ việc tài khoản giả đã làm mà bạn cần thêm các bước khác:
| Tài khoản giả đang | Thêm việc gì | Báo ai |
|---|---|---|
| Chỉ để ảnh, kết bạn, chưa nhắn gì | Báo cáo, cảnh báo bạn bè | Nền tảng |
| Nhắn vay tiền, nhờ chuyển khoản | Gom chứng cứ, xin số tài khoản nhận tiền, hỗ trợ người bị lừa trình báo | Nền tảng, công an xã, phường |
| Đăng bài xúc phạm, rao bán hàng cấm, nội dung đồi truỵ với ảnh của bạn | Giữ chứng cứ, cân nhắc đơn yêu cầu xử lý danh dự, nhân phẩm | Nền tảng, công an, luật sư nếu cần |
| Dùng ảnh con của bạn | Báo cáo theo mục liên quan trẻ em, gỡ bớt ảnh con trên tài khoản công khai | Nền tảng, công an nếu nội dung xấu |
| Giả làm cửa hàng, trang bán hàng của bạn | Báo khách, ghim cảnh báo, đăng số tài khoản nhận tiền đúng | Nền tảng, công an nếu có khách bị lừa |
Nếu bạn bè đã bị lừa chuyển tiền vào tài khoản ngân hàng do tài khoản giả đưa ra, người chuyển tiền là người nên báo ngân hàng của họ ngay để đề nghị tra soát; bạn hỗ trợ bằng cách xác nhận bằng văn bản rằng tài khoản đó không phải của mình.
Khi người lập tài khoản giả là người bạn quen
Không ít trường hợp tài khoản giả không phải do kẻ lạ lập ra mà do một người trong lớp, đồng nghiệp cũ, người yêu cũ hay hàng xóm đang có mâu thuẫn. Dấu hiệu là tài khoản giả biết những chuyện riêng, dùng những bức ảnh chỉ nhóm nhỏ có, nhắm vào đúng những người bạn hay qua lại.
Khi đã đoán ra ai, đừng vội tung tên họ lên mạng. Đoán sai thì bạn thành người bôi nhọ; đoán đúng thì họ có lý do để phản công. Cách chắc hơn là giữ chứng cứ, báo cáo cho tài khoản bị gỡ, rồi nếu muốn giải quyết, nhắn riêng bằng chữ, giọng bình tĩnh: "Mình thấy có tài khoản dùng ảnh và tên của mình, đăng những ảnh chỉ nhóm mình có. Nếu bạn biết ai làm, nhờ bạn nhắn họ xoá. Mình đã lưu lại toàn bộ và sẽ trình báo nếu còn tiếp tục."
Nếu chuyện xảy ra trong trường học, với học sinh, nên báo giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh của hai bên để xử lý trong khuôn khổ nhà trường trước, vì các em còn nhỏ và mục tiêu là dừng hành vi, không phải trừng phạt.
Giảm nguyên liệu cho kẻ giả mạo lần sau
Khoá danh sách bạn bè. Kẻ giả mạo nhắm vào danh sách bạn bè của bạn để kết bạn hàng loạt. Để chế độ chỉ mình bạn xem được.
Giới hạn ai xem được ảnh cũ. Ảnh đại diện luôn công khai, nhưng album ảnh cá nhân, ảnh gia đình có thể để chế độ bạn bè.
Đặt tên người dùng, đường dẫn trang theo tên thật. Người quen dễ nhận ra trang thật khi so đường dẫn.
Bật xác thực hai lớp cho tài khoản thật. Nhiều vụ giả mạo đi kèm việc cố chiếm luôn tài khoản thật để xoá dấu vết.
Thống nhất với người nhà một quy ước. Vay hay nhờ chuyển tiền thì luôn gọi điện thoại thường, không chỉ nhắn tin.
Tìm tên mình định kỳ. Mỗi vài tháng gõ tên mình trên các mạng xã hội bạn dùng, xem có trang nào dùng ảnh của bạn không. Phát hiện sớm thì người quen chưa kịp bị nhắn.
Không đăng ảnh giấy tờ, vé máy bay, thẻ nhân viên. Những ảnh này giúp tài khoản giả trông thật hơn và cho kẻ gian thêm thông tin để mạo danh.
Khi nào nên hỏi người trong nghề
Trình báo công an xã, phường khi tài khoản giả đã lừa được tiền của ai đó, khi nó đăng nội dung xúc phạm, đồi truỵ dùng ảnh của bạn hoặc của con bạn, hoặc khi báo cáo nhiều lần mà nền tảng không gỡ. Mang theo toàn bộ ảnh chụp, đường dẫn và lời xác nhận của người bị lừa.
Hỏi luật sư khi bạn biết người đứng sau tài khoản giả là ai, ví dụ đồng nghiệp cũ hay người quen có mâu thuẫn, và muốn đòi xin lỗi công khai, bồi thường tổn thất danh dự; hoặc khi tài khoản giả làm ảnh hưởng đến công việc, việc kinh doanh của bạn. Luật sư sẽ giúp xác định nên đi đường hoà giải, khởi kiện dân sự tại toà án khu vực, hay đề nghị xử lý hình sự.
Nếu tài khoản giả mạo danh bạn trong vai trò nghề nghiệp, như bác sĩ, giáo viên, nhân viên ngân hàng, để tư vấn hay thu tiền của người khác, báo luôn cho nơi bạn làm việc để họ ra thông báo chính thức, tránh việc khách hàng hiểu lầm bạn.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tài khoản giả mạo bao lâu thì bị gỡ?
Không có thời hạn cố định, có khi vài giờ, có khi vài ngày. Báo cáo đúng mục giả mạo, có nhiều người cùng báo, và tài khoản thật của bạn có tên, ảnh rõ ràng thường giúp được xử lý nhanh hơn. Bị từ chối thì báo lại kèm thông tin bổ sung.
Có cần gửi ảnh căn cước cho nền tảng khi báo mạo danh không?
Một số nền tảng yêu cầu để xác nhận bạn là người thật. Chỉ gửi qua kênh trong ứng dụng hoặc trang trợ giúp chính thức, không gửi qua tin nhắn cho ai tự xưng là nhân viên. Nếu được, che những phần không cần như mã QR.
Bạn bè bị tài khoản giả lừa chuyển tiền thì mình có phải đền không?
Bạn không phải người lấy tiền nên không có nghĩa vụ đền. Người bị lừa nên trình báo và báo ngân hàng của họ. Bạn hỗ trợ bằng cách cung cấp chứng cứ, xác nhận tài khoản kia không phải của bạn.
Tài khoản giả bị gỡ rồi lại xuất hiện tài khoản khác thì làm sao?
Lặp lại báo cáo và cảnh báo, đồng thời khoá danh sách bạn bè và hạn chế ảnh công khai để giảm nguyên liệu. Nếu xảy ra nhiều lần, có dấu hiệu một người cố tình nhắm vào bạn, nên trình báo để cơ quan chức năng xác minh.
Người lập tài khoản giả chỉ để đùa thì có vi phạm không?
Dùng tên và ảnh của người khác khi họ không đồng ý vẫn xâm phạm quyền đối với hình ảnh, kể cả khi người làm nói là đùa. Mức độ xử lý phụ thuộc nội dung và hậu quả. Trước hết yêu cầu họ xoá, giữ chứng cứ nếu họ không làm.
Dùng ảnh con mình làm tài khoản giả thì báo thế nào?
Báo cáo theo mục giả mạo và chọn thêm lý do liên quan đến trẻ em nếu nền tảng có. Gỡ bớt ảnh con trên các trang công khai của gia đình. Nội dung xấu dùng ảnh trẻ em thì trình báo công an ngay, không chờ nền tảng.