Không. Nếu hợp đồng thuê còn thời hạn, việc chủ nhà bán căn nhà không tự làm hợp đồng chấm dứt: người mua trở thành bên cho thuê mới và theo nguyên tắc phải tiếp tục hợp đồng đến hết hạn, trừ khi các bên thoả thuận khác. Đây là tinh thần của Luật Nhà ở 2023 và Bộ luật Dân sự 2015 về quyền tiếp tục thuê khi chủ sở hữu thay đổi.
Thực tế khó hơn chữ luật: chủ mới thường muốn dọn vào ở hoặc sửa nhà, chủ cũ muốn bàn giao nhà trống cho dễ bán. Bạn sẽ bị thúc dọn đi bằng lời nói, tin nhắn, đôi khi bằng cả việc cắt điện nước. Bài này giúp bạn biết mình đang đứng ở đâu, giữ giấy tờ gì, thương lượng gì và lúc nào phải tìm người trong nghề.
Bạn đang ở trường hợp nào
Quyền của bạn phụ thuộc nhiều vào hợp đồng đang có. Đối chiếu nhanh:
| Tình trạng hợp đồng | Khi nhà bị bán | Bạn nên làm |
|---|---|---|
| Có hợp đồng bằng văn bản, còn hạn | Theo nguyên tắc tiếp tục đến hết hạn với chủ mới | Giữ bản gốc, báo chủ mới bằng tin nhắn rằng bạn đang thuê đến ngày nào |
| Hợp đồng có điều khoản cho chủ chấm dứt khi bán nhà | Chủ được chấm dứt theo đúng điều khoản đó, thường phải báo trước | Đọc kỹ thời gian báo trước, khoản bồi thường, tiền cọc |
| Thoả thuận miệng, trả tiền theo tháng | Khó chứng minh thời hạn, dễ bị coi là thuê không xác định thời hạn | Gom bằng chứng trả tiền, tin nhắn hẹn thuê, người làm chứng |
| Hợp đồng đã hết hạn, đang ở tiếp | Vị thế yếu, chủ có thể yêu cầu trả nhà sau khi báo trước hợp lý | Thương lượng thời gian dọn và nhận lại cọc |
| Hợp đồng ký với người không phải chủ nhà | Rủi ro cao, cần xem người đó có quyền cho thuê không | Hỏi luật sư sớm |
Hợp đồng thuê nhà ở thường không bắt buộc công chứng, nên một bản viết tay có chữ ký hai bên vẫn là bằng chứng có giá trị. Điều quan trọng là có thời hạn, giá thuê, tiền cọc ghi rõ.
Việc làm ngay khi biết chủ nhà sắp bán
Ngày bạn thấy người lạ đến xem nhà hoặc nghe chủ nói sắp bán là ngày bắt đầu chuẩn bị, không phải ngày nhận thông báo dọn đi. Danh sách cần làm trong tuần đầu:
- Tìm bản hợp đồng gốc, chụp lại từng trang, gửi một bản vào email của chính mình để có mốc thời gian.
- Gom biên nhận hoặc lịch sử chuyển khoản tiền thuê và tiền cọc, sắp theo tháng.
- Nhắn hỏi chủ nhà, giọng bình thường: “Em nghe anh định bán nhà, hợp đồng của em đến tháng 6 năm sau, anh cho em biết kế hoạch để em chủ động.” Câu trả lời của chủ là bằng chứng chủ biết hợp đồng còn hạn.
- Chụp ảnh hiện trạng phòng, đồ đạc của chủ có trong nhà, để lúc trả nhà không bị trừ cọc vô lý.
- Thoả thuận lịch dẫn khách xem nhà: báo trước bao lâu, giờ nào, có bạn ở nhà hay không. Bạn không bắt buộc để người lạ vào lúc nào cũng được.
Bạn không cần tỏ ra đối đầu ở giai đoạn này. Mục đích là để mọi thứ đều có giấy trắng mực đen trước khi lợi ích hai bên bắt đầu lệch nhau.
Chủ mới muốn lấy lại nhà: thương lượng thế nào
Nhiều chủ mới mua nhà để ở ngay, nên họ sẽ đề nghị bạn dọn sớm. Quyền tiếp tục thuê không có nghĩa bạn phải ở lại bằng mọi giá; nó cho bạn vị thế để thương lượng một cuộc dọn đi sòng phẳng. Những thứ đáng đưa lên bàn: thời gian đủ để tìm chỗ mới, hoàn lại toàn bộ tiền cọc, hoàn tiền thuê đã trả trước cho những ngày chưa ở, và một khoản hỗ trợ chi phí chuyển nhà.
Bạn nên tính trước con số của chính mình: tiền xe chuyển đồ, tiền cọc chỗ mới phải đặt sớm, chênh lệch giá thuê nếu chỗ mới đắt hơn trong mấy tháng còn lại của hợp đồng cũ. Có con số, cuộc nói chuyện không còn là “xin” mà là “tính”.
Khi đã thống nhất, lập một văn bản thanh lý hợp đồng thuê, ghi ngày bàn giao, số tiền cọc hoàn lại, khoản hỗ trợ, ai ký nhận, và tình trạng nhà lúc bàn giao. Tiền nên nhận đủ trước hoặc ngay lúc giao chìa khoá, đừng giao nhà trước rồi chờ chuyển khoản.
Nếu chủ mới không chịu khoản nào và nói thẳng “không dọn thì kiện”, bạn không cần hoảng. Kiện để lấy lại nhà khi hợp đồng còn hạn và bạn không vi phạm gì là con đường dài và tốn kém với chính họ. Bạn cứ trả tiền thuê đúng hạn cho người có quyền nhận, giữ biên nhận, và đề nghị nhờ tổ hoà giải ngồi lại. Trong lúc đó, bạn vẫn nên lặng lẽ tìm chỗ mới để không bị động.
Tiền cọc: ai trả lại cho bạn
Nguyên tắc chung. Tiền cọc bạn đưa cho chủ cũ. Khi nhà đổi chủ, việc cọc được chuyển sang chủ mới hay chủ cũ hoàn lại là chuyện giữa người bán và người mua, nhưng bạn không được vì thế mà mất cọc.
Cách an toàn nhất. Đề nghị chủ cũ hoàn cọc ngay khi bàn giao nhà cho chủ mới nếu bạn dọn đi, hoặc có văn bản ba bên ghi rõ chủ mới nhận nghĩa vụ giữ và trả cọc nếu bạn ở tiếp.
Khi hai bên đẩy cho nhau. Chủ cũ bảo “anh đã trừ vào tiền bán nhà rồi, em hỏi chủ mới”, chủ mới bảo “anh không nhận đồng nào”. Lúc này bạn giữ tin nhắn của cả hai, yêu cầu chủ cũ là người đã nhận tiền của bạn trả lại.
Trừ cọc khi trả nhà. Chỉ trừ những khoản đã ghi trong hợp đồng, như hư hỏng do bạn gây ra ngoài hao mòn thông thường, tiền điện nước còn nợ. Ảnh hiện trạng lúc nhận và lúc trả là thứ bảo vệ bạn.
Thuê ngắn còn vài tháng. Nhiều người đề nghị trừ cọc vào tiền thuê các tháng cuối để khỏi phải đòi. Cách này được nếu chủ đồng ý bằng tin nhắn rõ ràng.
Những việc chủ cũ hoặc chủ mới không được làm
Khi muốn bạn dọn nhanh, một số chủ nhà dùng cách gây sức ép. Những việc sau thường là trái hợp đồng và có thể trái luật, bạn ghi lại ngày giờ, ảnh, video nếu gặp:
- Tự ý vào nhà khi bạn vắng mà không báo trước, không có lý do khẩn cấp.
- Cắt điện, nước, mạng để ép bạn đi trong khi hợp đồng còn hạn và bạn vẫn trả tiền đúng hạn.
- Thay khoá, dọn đồ của bạn ra ngoài.
- Tăng giá thuê đột ngột giữa hợp đồng để bạn tự bỏ đi.
- Đe doạ, gọi người đến gây áp lực.
Gặp những việc này, bạn báo công an xã hoặc phường nơi có nhà, nhất là khi có đe doạ hoặc đồ đạc bị đụng tới. Đồng thời nhắn cho chủ nhà một tin ghi lại sự việc, giọng bình tĩnh, nêu rõ bạn vẫn đang thuê theo hợp đồng đến ngày nào. Những tin nhắn đó là bằng chứng nếu sau này phải hoà giải hoặc kiện đòi bồi thường.
Nên ký lại hợp đồng với chủ mới hay giữ hợp đồng cũ
Nếu bạn muốn ở tiếp và chủ mới cũng đồng ý, cách gọn nhất là có một văn bản xác nhận. Các bước:
- Hỏi chủ mới muốn ký hợp đồng mới hay chỉ làm phụ lục chuyển bên cho thuê. Phụ lục giữ nguyên các điều khoản cũ, thường có lợi cho bạn hơn.
- Đối chiếu: giá thuê, thời hạn, tiền cọc, ai chịu sửa chữa lớn. Không ký bản mới có thời hạn ngắn hơn hoặc giá cao hơn chỉ vì ngại.
- Ghi rõ trong văn bản số tiền cọc chủ mới đã nhận nghĩa vụ giữ.
- Lấy thông tin liên lạc và tài khoản nhận tiền của chủ mới; từ tháng sau chuyển tiền thuê cho đúng người, ghi nội dung chuyển khoản là tiền thuê tháng mấy.
- Giữ bản sao giấy tờ chứng minh người đó là chủ mới, ví dụ ảnh chụp trang giấy chứng nhận đã sang tên, để tránh trả nhầm tiền cho người không có quyền.
Bước cuối hay bị bỏ qua. Có trường hợp người tự xưng chủ mới đến thu tiền khi việc sang tên chưa xong, sau đó giao dịch đổ vỡ và người thuê phải trả hai lần.
Tập giấy tờ người thuê nên giữ khi nhà đổi chủ
Nếu mọi thứ suôn sẻ, bạn sẽ không phải dùng đến tập giấy này. Nhưng khi có tranh cãi về thời hạn, tiền cọc hay hư hỏng, người có giấy tờ đầy đủ gần như luôn ở thế dễ hơn. Gom vào một bìa và một thư mục ảnh trên điện thoại:
- Hợp đồng thuê bản gốc và mọi phụ lục, kể cả tờ giấy viết tay ghi tăng giá hay gia hạn.
- Biên nhận hoặc ảnh lịch sử chuyển khoản tiền cọc và tiền thuê từng tháng, ghi rõ nội dung.
- Biên bản hoặc ảnh hiện trạng lúc nhận nhà, danh sách đồ đạc của chủ.
- Tin nhắn chủ cũ báo bán nhà, tin nhắn chủ mới yêu cầu dọn, tin nhắn bạn trả lời.
- Giấy xác nhận đăng ký tạm trú hoặc cư trú tại địa chỉ đó nếu có.
- Hoá đơn các khoản bạn tự bỏ tiền sửa chữa mà chủ đã đồng ý, để tính khi thương lượng.
Đừng gửi bản gốc cho bất kỳ ai, kể cả chủ mới nói cần xem để làm thủ tục; đưa bản chụp là đủ. Nếu phải đưa đi công chứng hay nộp ở đâu đó, giữ biên nhận ghi rõ đã nhận giấy gì.
Áp vào trường hợp của bạn và lúc cần người trong nghề
Ví dụ giả định: anh Tâm chạy xe công nghệ, thuê nhà nguyên căn hai năm, mới ở được tám tháng thì chủ bán. Chủ mới hẹn một tháng phải dọn. Anh Tâm làm theo thứ tự:
- Gửi tin nhắn cho cả chủ cũ và chủ mới, đính kèm ảnh hợp đồng, nêu thời hạn còn mười sáu tháng.
- Đề nghị gặp ba bên, đưa ra hai lựa chọn: ở tiếp theo hợp đồng cũ, hoặc dọn sau hai tháng kèm hoàn cọc và hỗ trợ chuyển nhà.
- Chốt bằng văn bản thanh lý, nhận tiền trước khi giao chìa khoá.
Bạn nên hỏi luật sư khi hợp đồng ký với người không phải chủ nhà, khi chủ dùng sức ép như cắt điện nước, khi khoản cọc lớn mà hai bên chối, hoặc khi bạn thuê để kinh doanh và đã bỏ nhiều tiền sửa sang. Nếu cần một người đứng giữa, tổ hoà giải ở tổ dân phố cũng nhận những việc thế này, không mất phí.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà bán nhà có phải báo cho người thuê không?
Nên báo, và hợp đồng tốt thường ghi nghĩa vụ báo trước. Ngay cả khi hợp đồng không ghi, việc dẫn người xem nhà phải được bạn đồng ý về giờ giấc vì đó là chỗ ở bạn đang thuê hợp pháp.
Người thuê có quyền ưu tiên mua căn nhà đang thuê không?
Với nhà riêng của cá nhân, quyền ưu tiên mua của người thuê không phải lúc nào cũng có như với một số loại nhà khác. Nếu bạn muốn mua, cứ đề nghị trực tiếp với chủ; muốn biết mình có quyền ưu tiên hay không thì hỏi luật sư với giấy tờ cụ thể.
Hợp đồng thuê chỉ viết tay, không công chứng thì có giá trị không?
Hợp đồng thuê nhà ở thường không bắt buộc công chứng, nên bản viết tay có chữ ký hai bên vẫn có giá trị làm bằng chứng. Điều quan trọng là nội dung rõ ràng: thời hạn, giá, tiền cọc, và bạn giữ được bản gốc.
Chủ mới cắt điện nước để ép dọn thì làm gì?
Ghi lại thời điểm, chụp ảnh đồng hồ hay cầu dao, nhắn tin cho chủ mới nêu bạn vẫn đang thuê hợp pháp. Báo công an xã, phường nơi có nhà và nhờ tổ hoà giải. Nếu thiệt hại lớn, ví dụ hàng hoá hỏng, hỏi luật sư về việc đòi bồi thường.
Mình muốn dọn đi sớm vì nhà đổi chủ thì có mất cọc không?
Nếu bạn là bên tự ý chấm dứt trước hạn thì có thể mất cọc theo hợp đồng. Nhưng khi chủ mới cũng muốn lấy nhà, đây là thời điểm tốt để thương lượng: bạn dọn sớm, đổi lại được hoàn cọc đủ. Ghi thoả thuận bằng văn bản.
Thuê nhà để mở quán, nhà bị bán thì có khác gì không?
Thuê để kinh doanh thường là hợp đồng thuê tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015, nguyên tắc tiếp tục thuê khi đổi chủ cũng tương tự. Khác ở chỗ bạn có thể đã bỏ tiền sửa sang, có khách quen, nên khoản cần thương lượng lớn hơn và nên hỏi luật sư sớm.