ThacMac.comThắc Mắc
Thuế cá nhân và hộ kinh doanh

Đăng ký bố mẹ ở quê làm người phụ thuộc: cần giấy gì, anh chị em ai được khai?

Bố mẹ ở quê có được tính người phụ thuộc để giảm thuế không, cần giấy gì, nhiều anh chị em thì ai khai, bố mẹ có lương hưu hay còn làm ruộng thì tính sao.

An elderly Vietnamese couple sits on a wooden bench in a rural front yard while their adult son crouches beside them holding a stack of blank papers, wide shot, soft morning haze

Bố mẹ ruột, bố mẹ vợ hoặc bố mẹ chồng được tính là người phụ thuộc để bạn được giảm trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân, nếu đáp ứng hai điều: đã hết tuổi lao động, hoặc còn trong tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động; và thu nhập bình quân tháng từ mọi nguồn không vượt mức trần thấp do quy định. Mỗi người chỉ được một con khai trong cùng một năm.

Chỗ hay vướng không nằm ở mẫu đơn mà ở mấy câu: bố mẹ có lương hưu thì sao, còn bán rau ở chợ thì sao, ba anh em cùng đi làm thì ai khai, và năm trước quên khai thì có tính bù được không. Phần dưới trả lời lần lượt, kèm danh sách giấy tờ cho từng trường hợp.

Bố mẹ bạn có đủ điều kiện không

Đối chiếu nhanh trước khi chuẩn bị giấy tờ. Cột cuối là việc nên làm tiếp.

Hoàn cảnh của bố mẹThường được tính khôngViệc nên làm
Đã hết tuổi lao động, ở nhà, không lương hưu, không cho thuê gìĐượcChuẩn bị giấy tờ quan hệ và số định danh, đăng ký ngay
Hết tuổi lao động, có lương hưuThường không, vì lương hưu hằng tháng vượt mức trầnKiểm số lương hưu thực tế, đừng đăng ký nếu vượt
Hết tuổi lao động, còn làm ruộng nhỏ hay bán hàng lặt vặtTuỳ thu nhập bình quân tháng thực tếƯớc tính trung thực; nếu sát mức trần thì hỏi cơ quan thuế
Còn trong tuổi lao động, khoẻ mạnh, ở nhà nội trợKhôngKhông đăng ký, dễ bị loại khi đối chiếu
Còn trong tuổi lao động nhưng bệnh nặng, khuyết tật, không làm đượcCó thể đượcCần giấy xác nhận không có khả năng lao động hoặc hồ sơ bệnh
Bố mẹ có nhà cho thuê, có tiền lãi tiết kiệm lớnThường khôngCộng cả các khoản này vào thu nhập khi so mức trần

"Tuổi lao động" ở đây tính theo tuổi nghỉ hưu đang áp dụng, mức này tăng dần theo lộ trình của Bộ luật Lao động 2019. Đừng lấy mốc "sáu mươi tuổi" nhớ từ hồi xưa, hãy kiểm năm sinh của bố mẹ với lộ trình hiện tại.

Ba anh chị em cùng đi làm thì ai khai

Mỗi bố hoặc mẹ chỉ được một người khai trong một năm. Hai anh em cùng khai mẹ là một trong hai bị loại khi cơ quan thuế đối chiếu theo số định danh của mẹ, và người bị loại có thể phải nộp bù.

Có thể chia: anh khai bố, em khai mẹ. Đây là cách hợp lý khi cả hai đều có thu nhập chịu thuế. Hai người cùng được giảm trừ một suất thay vì một người được hai suất mà người kia không có gì.

Ưu tiên người có thu nhập chịu thuế cao hơn. Người lương thấp, sau giảm trừ bản thân đã không phải nộp thuế, khai thêm người phụ thuộc cũng không được thêm gì. Để người có thu nhập cao khai thì cả nhà lợi hơn.

Thoả thuận bằng tin nhắn trong nhóm gia đình. Ghi rõ năm nào ai khai ai. Sau vài năm, đổi việc, đổi công ty, không ai nhớ nữa mà dữ liệu vẫn nằm trên hệ thống.

Muốn đổi người khai thì người cũ phải huỷ trước. Năm sau chuyển mẹ từ anh sang em: anh báo công ty hoặc cơ quan thuế giảm người phụ thuộc, sau đó em mới đăng ký. Làm ngược thứ tự là trùng.

Giấy tờ cần chuẩn bị

Hồ sơ đơn giản hơn nhiều người nghĩ, nhưng thiếu một thứ là bị trả lại. Chia theo trường hợp:

  • Bố mẹ ruột: số định danh cá nhân của bố mẹ (trên căn cước), giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con, thường là giấy khai sinh của bạn. Nếu dữ liệu dân cư đã thể hiện quan hệ thì cơ quan thuế có thể đối chiếu được, nhưng vẫn nên có bản giấy.
  • Bố mẹ vợ, bố mẹ chồng: thêm giấy chứng nhận kết hôn, cộng giấy khai sinh của vợ hoặc chồng để nối được quan hệ.
  • Bố mẹ còn trong tuổi lao động nhưng không làm được: thêm giấy xác nhận không có khả năng lao động, hoặc giấy tờ y tế thể hiện bệnh, tình trạng khuyết tật.
  • Mẫu đăng ký người phụ thuộc: lấy tại phòng nhân sự công ty nếu bạn đi làm, hoặc làm trên cổng thuế nếu tự đăng ký.
  • Bản tự ước thu nhập của bố mẹ: không phải nộp, nhưng bạn nên tự ghi lại để khi bị hỏi thì trả lời được: bố mẹ có những nguồn gì, mỗi tháng chừng bao nhiêu.

Chị Lan ở phường C đăng ký mẹ chồng làm người phụ thuộc. Công ty trả hồ sơ vì thiếu giấy khai sinh của chồng, chỉ có giấy kết hôn. Bổ sung xong, tháng sau đã được tính.

Các bước đăng ký

Có hai đường: qua công ty đang trả lương, hoặc tự đăng ký với cơ quan thuế. Người làm công ăn lương nên đi qua công ty cho gọn.

  1. Hỏi phòng nhân sự mẫu đăng ký người phụ thuộc và hạn nộp nội bộ trong tháng.
  2. Điền thông tin bố hoặc mẹ: họ tên, ngày sinh, số định danh, quan hệ với bạn, thời điểm bắt đầu tính giảm trừ.
  3. Nộp kèm bản chụp giấy tờ quan hệ. Hỏi lại công ty đã gửi đăng ký lên cơ quan thuế chưa.
  4. Sau một hai kỳ lương, xem phiếu lương có thêm dòng giảm trừ người phụ thuộc không.
  5. Đăng nhập cổng thuế, tra mục người phụ thuộc để chắc chắn mẹ đã có tên dưới mã của bạn, không bị trùng với ai.
  6. Nếu bạn làm tự do, không có công ty, tự đăng ký trên cổng thuế, rồi khai giảm trừ khi quyết toán năm.

Đăng ký một lần là dùng cho các năm sau, chỉ phải báo lại khi có thay đổi: bố mẹ bắt đầu có lương hưu, có thu nhập mới, hoặc chuyển sang con khác khai.

Một nhà ba người con: chia thế nào cho lợi

Nhà ông bà Sáu ở xã M có ba người con. Anh cả làm kỹ sư, lương cao, đang nuôi hai con nhỏ và đã đăng ký cả hai cháu làm người phụ thuộc. Chị hai làm giáo viên, lương vừa phải, sau giảm trừ bản thân còn một phần nhỏ chịu thuế. Út mới đi làm, lương chưa tới mức phải nộp thuế. Ông đã hết tuổi lao động, không lương hưu. Bà kém ông vài tuổi, cũng đã hết tuổi lao động, mỗi sáng bán ít rau trước ngõ.

Cách chia hợp lý: anh cả khai ông, vì thu nhập chịu thuế của anh cao nhất, mỗi suất giảm trừ thêm giúp anh bớt được nhiều thuế nhất. Chị hai khai bà, sau khi cả nhà ước lại tiền bán rau của bà mỗi tháng và thấy còn thấp xa mức trần. Út không khai ai, vì khai cũng không được thêm gì khi chưa phải nộp thuế.

Cả nhà ghi thoả thuận vào nhóm tin nhắn gia đình: năm nay anh cả khai ông, chị hai khai bà. Hai năm sau út lên lương, nếu muốn đổi thì chị hai báo huỷ trước, út đăng ký sau. Chuyện tưởng nhỏ nhưng đã có nhà phải nộp bù chỉ vì hai anh em cùng khai mẹ mà không ai nói với ai.

Quên khai mấy tháng, mấy năm thì sao

Trong cùng một năm, nếu bạn đăng ký muộn, ví dụ tháng mười mới nộp, thì khi quyết toán năm bạn vẫn có thể được tính giảm trừ từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng, thường là từ đầu năm nếu bố mẹ đã đủ điều kiện từ trước. Phần thuế công ty đã khấu trừ dư trong mấy tháng đầu sẽ được tính lại khi quyết toán.

Với những năm đã qua, chuyện tính bù phức tạp hơn vì liên quan đến việc quyết toán lại năm đó. Không phải lúc nào cũng đáng làm: nếu năm đó bạn đã uỷ quyền công ty quyết toán, số tiền chênh nhỏ thì công sức bỏ ra có khi không bõ. Nếu chênh lớn, hỏi cơ quan thuế xem năm đó có khai bổ sung được không trước khi làm.

Câu nên hỏi phòng nhân sự: "Em đăng ký mẹ làm người phụ thuộc từ tháng này, mẹ em đủ điều kiện từ đầu năm. Khi quyết toán cuối năm công ty có tính từ tháng một cho em không, hay em phải tự quyết toán?"

Lỗi hay gặp khiến bị loại hoặc phải nộp bù

Khai bố mẹ có lương hưu. Lương hưu là thu nhập, thường vượt mức trần. Khi cơ quan thuế đối chiếu, người phụ thuộc bị loại và bạn nộp lại phần thuế đã được giảm, có khi kèm tiền chậm nộp.

Hai anh em cùng khai một người. Hệ thống dò theo số định danh, trùng là lộ ngay. Thường người đăng ký sau bị loại.

Khai bố mẹ đang trong tuổi lao động, khoẻ mạnh. Không đủ điều kiện, dù bố mẹ ở nhà không đi làm.

Sai số định danh của bố mẹ. Một chữ số sai là không ghép được, hồ sơ treo mà bạn không biết. Chụp thẳng mặt căn cước rồi chép, đừng gõ theo trí nhớ.

Không báo khi bố mẹ có thu nhập mới. Bố mẹ bắt đầu cho thuê nhà, bán đất có tiền gửi tiết kiệm lớn: hoàn cảnh đã khác, nên tự rà lại điều kiện mỗi năm.

Khi nào nên hỏi kế toán hay cơ quan thuế

Bạn tự làm được với trường hợp đơn giản: bố mẹ hết tuổi lao động, không lương hưu, không thu nhập đáng kể, chỉ một con khai. Nên hỏi khi thu nhập của bố mẹ sát mức trần (làm ruộng, bán hàng nhỏ, nhận trợ cấp), khi bố mẹ còn trong tuổi lao động mà bệnh, khi muốn tính bù cho năm cũ, hoặc khi đang có thông báo đề nghị giải trình về người phụ thuộc.

Hỏi bộ phận hỗ trợ người nộp thuế ở cơ quan thuế quản lý bạn, hoặc kế toán tiền lương của công ty. Mang theo căn cước của bố mẹ, giấy tờ quan hệ, một tờ ghi các nguồn thu nhập của bố mẹ mỗi tháng. Một câu hỏi rõ ràng: "Mẹ em sinh năm này, có khoản trợ cấp như vầy và bán rau mỗi tháng khoảng chừng này, em có đăng ký mẹ làm người phụ thuộc được không?"

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ có lương hưu có được đăng ký người phụ thuộc không?

Thường không, vì lương hưu hằng tháng phần lớn vượt mức trần thu nhập cho người phụ thuộc. Nếu lương hưu rất thấp thì kiểm số cụ thể và hỏi cơ quan thuế trước khi đăng ký.

Bố mẹ vợ có được tính là người phụ thuộc của con rể không?

Được, nếu bố mẹ vợ đáp ứng điều kiện tuổi và thu nhập, và chưa có người con nào khác khai. Cần thêm giấy kết hôn và giấy khai sinh của vợ để chứng minh quan hệ.

Hai anh em cùng đăng ký mẹ thì chuyện gì xảy ra?

Cơ quan thuế đối chiếu theo số định danh và chỉ chấp nhận một người. Người còn lại bị loại phần giảm trừ đó và có thể phải nộp bù số thuế đã được giảm.

Bố mẹ còn làm ruộng thì có tính được không?

Phụ thuộc vào thu nhập bình quân tháng thực tế từ mọi nguồn, không phụ thuộc vào việc có làm ruộng hay không. Ruộng nhỏ, thu nhập thấp thì có thể được; ruộng lớn, bán được nhiều thì không.

Đăng ký người phụ thuộc rồi có phải làm lại mỗi năm không?

Không. Đăng ký một lần là dùng tiếp các năm sau. Chỉ báo lại khi có thay đổi như bố mẹ có thu nhập mới, chuyển sang người con khác khai, hoặc không còn đủ điều kiện.

Đăng ký muộn giữa năm có được tính từ đầu năm không?

Khi quyết toán năm, thường được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng nếu bố mẹ đủ điều kiện từ trước. Hỏi công ty có tính khi quyết toán thay không, hay bạn phải tự quyết toán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138