ThacMac.comThắc Mắc
Giấy tờ và thủ tục

Con đang mang họ mẹ, nhận cha xong có đổi sang họ cha được không?

Đổi họ cho con từ họ mẹ sang họ cha là trường hợp luật cho phép. Thứ tự nhận cha rồi đổi họ, ý kiến của con từ đủ chín tuổi, nơi nộp và các giấy của con phải cập nhật.

A father kneels to tie the shoelace of his young daughter at a school gate in the morning, mother standing nearby, seen from behind, soft pastel light

Được. Bộ luật Dân sự 2015 cho phép thay đổi họ của con đẻ từ họ mẹ sang họ cha hoặc ngược lại, và việc xác định cha cho con là một căn cứ rõ ràng để đổi họ. Thứ tự là: đăng ký nhận cha con trước, rồi làm thủ tục thay đổi họ tại UBND xã theo Luật Hộ tịch 2014. Nếu con đã từ đủ chín tuổi, phải có sự đồng ý của chính con.

Phần khó thường không nằm ở giấy tờ mà ở chỗ cả nhà thống nhất: cha mẹ đã đồng ý chưa, con đã đủ lớn để có ý kiến chưa, đổi giữa năm học thì học bạ, bảo hiểm của con xử lý thế nào. Bài này đi qua từng việc, có bảng tình huống, các bước, giấy tờ và mấy câu nên nói với con.

Tình huống của nhà bạn

Mỗi tình huống có điểm bắt đầu khác nhau:

Tình huốngViệc làm trướcGhi chú
Cha mẹ chưa kết hôn, khai sinh của con bỏ trống phần chaĐăng ký nhận cha con tại UBND xãCó thể hỏi làm cùng lúc với thay đổi họ
Đã nhận cha con, giấy khai sinh đã ghi tên cha, con vẫn họ mẹLàm thủ tục thay đổi họCần ý kiến thống nhất của cha mẹ
Con từ đủ chín tuổi trở lênHỏi ý kiến con trước khi nộpCon phải đồng ý theo Bộ luật Dân sự 2015
Con từ đủ mười bốn tuổi trở lênCon tham gia trực tiếp vào thủ tụcCó căn cước thì phải cập nhật sau
Cha mẹ không thống nhất được việc đổi họKhông tự đổi được; cân nhắc hoà giải, hỏi luật sưCó thể phải nhờ toà án
Cha không tự nguyện nhận conXác định cha qua toà án trướcThường cần giám định ADN

Nếu nhà bạn ở dòng cuối, việc đổi họ chưa đặt ra được. Xác định cha cho con khi cha không hợp tác là một vụ việc ở toà án, với chứng cứ là kết quả giám định và các giấy tờ khác; nên hỏi luật sư hoặc trợ giúp pháp lý từ đầu.

Vì sao phải nhận cha trước rồi mới đổi họ

Họ của con theo Bộ luật Dân sự 2015 được xác định theo họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ, theo thoả thuận của cha mẹ. Khi con mới sinh mà chưa xác định được cha, con mang họ mẹ là đương nhiên. Muốn con mang họ cha, trên giấy tờ phải có cha trước. Không có tên cha trong hộ tịch, cơ quan hộ tịch không có căn cứ ghi họ cha cho con.

Nhận cha con khi các bên đều còn sống, không có tranh chấp, làm ở UBND xã theo Luật Hộ tịch 2014. Hồ sơ thường gồm tờ khai, giấy tờ chứng minh quan hệ cha con như văn bản của cơ sở y tế xác nhận kết quả giám định ADN, hoặc giấy tờ, thư từ, chứng cứ khác chứng minh quan hệ; và sự có mặt của các bên khi đăng ký.

Nhiều nơi cho làm thay đổi họ ngay trong cùng một lần đăng ký nhận cha con, nếu cha mẹ thống nhất và đề nghị luôn. Hỏi bộ phận hộ tịch xem nơi bạn có làm gộp được không; nếu được, bạn tiết kiệm một chuyến và giấy khai sinh của con chỉ cập nhật một lần.

Các bước thay đổi họ cho con

Khi đã có tên cha trên giấy khai sinh:

  1. Cha mẹ thống nhất. Nói chuyện rõ: đổi họ để làm gì, tên đệm có đổi theo không, ai đi làm thủ tục.
  2. Hỏi ý kiến con nếu con từ đủ chín tuổi. Con phải đồng ý; cơ quan hộ tịch thường cần ý kiến của con thể hiện bằng văn bản.
  3. Chuẩn bị giấy tờ. Tờ khai đăng ký thay đổi hộ tịch; giấy khai sinh bản chính của con; giấy tờ của cha mẹ; văn bản đồng ý của con nếu đủ chín tuổi; giấy tờ đăng ký nhận cha con nếu làm ở nơi khác.
  4. Nộp tại UBND xã nơi đã đăng ký khai sinh cho con hoặc nơi con đang cư trú. Với người dưới mười bốn tuổi, thay đổi họ tên thuộc thẩm quyền cấp xã.
  5. Nhận kết quả. Thông tin được ghi vào sổ hộ tịch, con có trích lục thay đổi hộ tịch; hỏi về việc cấp bản chính giấy khai sinh ghi thông tin mới.
  6. Cập nhật giấy tờ khác của con. Xem mục dưới.

Câu nên nói tại bộ phận hộ tịch: "Hai vợ chồng em đã đăng ký nhận cha con cho bé tháng trước, bé đang mang họ mẹ. Giờ hai vợ chồng thống nhất đổi sang họ cha, giữ nguyên tên đệm và tên. Bé bảy tuổi. Anh chị cho em xin tờ khai và cho biết cần thêm gì."

Đổi họ xong, cập nhật những giấy nào của con

Họ mới chỉ có trên hộ tịch. Các giấy khác phải đi cập nhật từng nơi. Danh sách theo thứ tự hay gặp:

  • Dữ liệu dân cư: thường được cập nhật theo hộ tịch; kiểm lại sau vài tuần. Nếu con đã có căn cước, làm thủ tục cấp đổi theo Luật Căn cước 2023.
  • Thẻ bảo hiểm y tế: qua nhà trường hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội, mang trích lục thay đổi hộ tịch.
  • Hồ sơ trường học: sổ đăng bộ, học bạ, danh sách lớp. Nộp trích lục cho giáo viên chủ nhiệm và văn phòng trường; học bạ cũ được ghi chú hoặc điều chỉnh theo hướng dẫn của trường.
  • Sổ tiêm chủng, hồ sơ khám bệnh: báo trạm y tế nơi con tiêm chủng.
  • Hộ chiếu của con nếu có: làm lại theo thông tin mới khi cần dùng.
  • Tài khoản tiết kiệm đứng tên con nếu có: báo ngân hàng, mang trích lục.

Mẹo: xin nhiều bản sao trích lục thay đổi hộ tịch một lúc. Mỗi nơi giữ một bản, và trong một hai năm đầu bạn sẽ cần nó mỗi khi giấy cũ và giấy mới của con lệch nhau.

Đổi họ khi con đã đi học: nói với con thế nào

Với trẻ nhỏ chưa đi học, đổi họ gần như không gây xáo trộn. Với trẻ đã đi học, nhất là từ lớp ba trở lên, tên trên danh sách lớp, trên vở, trên bảng khen là một phần của con. Đổi họ giữa chừng có thể khiến bạn bè hỏi, có đứa trêu.

Nên chọn thời điểm đầu năm học hoặc khi con chuyển cấp. Nói với con trước khi đi làm thủ tục, không phải sau. Một cách nói đơn giản: "Bố mẹ muốn con mang họ của bố, vì giờ giấy tờ đã ghi bố là bố của con rồi. Tên của con vẫn giữ nguyên. Con thấy sao? Nếu con muốn giữ họ cũ thì con cứ nói."

Nếu con từ đủ chín tuổi và không đồng ý, luật không cho đổi. Đừng ép con ký văn bản đồng ý. Có nhà chọn chờ thêm một thời gian, có nhà quyết định giữ nguyên họ mẹ; họ trên giấy không thay đổi việc ai là cha của con.

Với giáo viên chủ nhiệm, báo trước và nhờ cô thông báo nhẹ nhàng với lớp, hoặc không thông báo gì, chỉ đổi trên danh sách. Cô giáo thường biết cách làm cho chuyện này qua đi êm.

Một tình huống giả định từ đầu đến cuối

Chị Ngân ở phường C sinh bé Na khi chưa đăng ký kết hôn; giấy khai sinh của bé bỏ trống phần cha, bé mang họ Lê theo mẹ. Năm bé lên sáu, chị và anh Phong đăng ký kết hôn, và anh muốn nhận con. Hai vợ chồng đến bộ phận hộ tịch hỏi trước, được biết nơi này cho làm gộp nhận cha con và thay đổi họ trong cùng một hồ sơ nếu cả hai đồng ý.

Họ mang theo giấy khai sinh bản chính của bé, giấy đăng ký kết hôn, căn cước của hai người, kết quả giám định quan hệ cha con của một cơ sở y tế được phép làm giám định. Bé chưa đủ chín tuổi nên không cần văn bản đồng ý của bé, nhưng anh chị vẫn hỏi bé có thích mang họ Trần của bố không. Bé gật đầu, chỉ hỏi tên gọi ở nhà có đổi không.

Sau khi có kết quả, chị xin năm bản sao trích lục: một cho nhà trường, một cho bảo hiểm, một cho trạm y tế, hai bản để dành. Chị nhờ cô chủ nhiệm đổi tên trên danh sách lớp vào đầu học kỳ hai, không thông báo gì thêm. Cả lớp gọi bé là Na như cũ, và việc đổi họ trôi qua không ai để ý.

Lỗi hay gặp và lý do hồ sơ bị trả

Đổi họ trước khi có tên cha trên giấy khai sinh. Hồ sơ không có căn cứ. Làm nhận cha con trước, hoặc làm gộp nếu nơi bạn cho phép.

Thiếu văn bản đồng ý của con từ đủ chín tuổi. Đây là điều kiện của Bộ luật Dân sự 2015, không phải thủ tục phụ. Hỏi cán bộ về mẫu văn bản.

Một mình cha hoặc mẹ đi nộp mà người kia phản đối. Thay đổi họ của con là việc cha mẹ thoả thuận; một bên phản đối thì cơ quan hộ tịch không tự giải quyết được.

Đổi luôn cả tên đệm, tên gọi mà không có lý do. Đổi họ theo họ cha có căn cứ rõ; còn đổi tên thì phải có lý do được luật chấp nhận. Muốn đổi cả tên, hỏi riêng.

Quên cập nhật các giấy khác. Thẻ bảo hiểm y tế ghi họ cũ, học bạ ghi họ mới, đến lúc con thi chuyển cấp thì lệch nhau. Đi hết danh sách cập nhật trong tháng đầu.

Khi nào nên hỏi người trong nghề

Nếu cha mẹ đã thống nhất, con đồng ý, giấy tờ đầy đủ, bộ phận hộ tịch UBND xã là nơi giải quyết. Bạn nên hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý khi cha không tự nguyện nhận con, khi mẹ không đồng ý đổi họ, khi cha mẹ đã ly hôn và đang tranh chấp quyền nuôi con, hoặc khi người cha là người nước ngoài và việc nhận cha con có yếu tố nước ngoài.

Nếu con có biểu hiện khó chịu, thu mình sau khi đổi họ hoặc bị trêu chọc ở trường, hãy nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm và, nếu cần, chuyên viên tâm lý học đường. Giấy tờ đổi một lần là xong, nhưng cảm giác của con cần thời gian. Khi đi hỏi bất kỳ ai, mang theo giấy khai sinh của con, giấy tờ nhận cha con nếu đã có và ghi sẵn câu hỏi cụ thể, để một buổi là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Con mang họ mẹ có bắt buộc đổi sang họ cha sau khi nhận cha không?

Không bắt buộc. Nhận cha con xác định quan hệ cha con trên hộ tịch; còn con mang họ ai do cha mẹ thoả thuận. Nhiều gia đình giữ nguyên họ mẹ mà quyền và nghĩa vụ của cha với con không thay đổi.

Con mười tuổi không muốn đổi họ thì có đổi được không?

Không. Theo Bộ luật Dân sự 2015, thay đổi họ của người từ đủ chín tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó. Cha mẹ nên lắng nghe lý do của con thay vì ép con ký văn bản đồng ý.

Có làm nhận cha con và đổi họ cùng một lần được không?

Nhiều nơi cho làm gộp nếu cha mẹ thống nhất và đề nghị ngay khi đăng ký nhận cha con. Hỏi bộ phận hộ tịch UBND xã nơi bạn nộp; làm gộp thì giấy khai sinh của con chỉ phải cập nhật một lần.

Đổi họ cho con nộp ở đâu?

Tại UBND xã nơi đã đăng ký khai sinh cho con hoặc nơi con đang cư trú, theo Luật Hộ tịch 2014. Với con dưới mười bốn tuổi, thay đổi họ thuộc thẩm quyền cấp xã.

Đổi họ rồi có phải làm lại học bạ không?

Không làm lại từ đầu. Bạn nộp trích lục thay đổi hộ tịch cho nhà trường; trường ghi chú hoặc điều chỉnh hồ sơ theo hướng dẫn hiện hành. Hỏi văn phòng trường để biết cách làm cụ thể ở trường con.

Mẹ không đồng ý đổi họ cho con thì cha có tự làm được không?

Không. Họ của con do cha mẹ thoả thuận; một bên phản đối thì cơ quan hộ tịch không giải quyết. Nếu không thể thống nhất, nên hoà giải hoặc hỏi luật sư về việc đề nghị toà án xem xét.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138