ThacMac.comThắc Mắc
Tiền bạc trong gia đình và người quen

Cho người quen vay có lấy lãi: ghi lãi bao nhiêu thì không vượt mức luật cho phép?

Lãi thoả thuận giữa cá nhân không được vượt 20% một năm theo Bộ luật Dân sự 2015. Cách quy đổi lãi tháng, ghi lãi trong giấy vay và xử lý khi người vay trả chậm.

Two Vietnamese neighbours sit at a small plastic table outside a corner shop at evening, one sliding blank papers across, side angle, warm yellow bulb light

Theo Bộ luật Dân sự 2015, lãi suất do các bên thoả thuận trong hợp đồng vay không được vượt 20% một năm của khoản tiền vay, trừ khi luật khác có quy định riêng. Phần lãi vượt mức đó không có hiệu lực, nghĩa là người vay không phải trả phần vượt. Quy về tháng, mức trần ấy vào khoảng 1,67% một tháng. Các khoản "lãi một phân", "lãi hai phân" quen miệng trong dân gian cần quy đổi lại trước khi ghi giấy.

Bài này dành cho người đang định cho bạn bè, họ hàng vay có lấy lãi và muốn ghi cho đúng, hoặc người đang cầm một tờ giấy vay có lãi và muốn biết phần nào đòi được. Phần dưới có bảng quy đổi, mẫu câu ghi lãi trong giấy, cách tính khi trả chậm, và những ngưỡng mà vượt qua thì chuyện cho vay có thể thành chuyện hình sự. Bài không khuyên ai nên cho vay hay đi vay.

Quy đổi lãi tháng quen miệng sang lãi năm

Ở nhiều nơi, "một phân" nghĩa là 1% một tháng. Cách gọi này không thống nhất giữa các vùng, nên khi ghi giấy hãy ghi bằng phần trăm cụ thể.

Cách nói quenMỗi thángQuy ra một năm (lãi đơn)So với trần 20% một năm
Lãi một phân1%12%Trong mức cho phép
Lãi một phân rưỡi1,5%18%Trong mức cho phép
Lãi gần mức trầnkhoảng 1,67%20%Đúng bằng trần
Lãi hai phân2%24%Vượt trần, phần vượt không có hiệu lực
Lãi ba phân3%36%Vượt trần nhiều
Lãi theo ngày (vài nghìn mỗi triệu mỗi ngày)thường trên 5%thường trên 60%Vượt trần rất xa, dễ thành cho vay nặng lãi

Lãi tính theo ngày là chỗ nhiều người bị đánh lừa: con số mỗi ngày nghe nhỏ, nhưng nhân ra một năm thì gấp nhiều lần mức trần. Luôn quy về một năm trước khi đồng ý.

Phần lãi vượt trần xử lý thế nào

Nếu giấy vay ghi lãi cao hơn 20% một năm, hợp đồng vay không vì thế mà vô hiệu toàn bộ. Người vay vẫn phải trả gốc, và vẫn phải trả lãi ở mức trong giới hạn. Chỉ phần vượt là không có hiệu lực.

Trường hợp người vay đã trả lãi cao hơn mức cho phép trong nhiều tháng, khi tranh chấp, phần đã trả vượt thường được xem xét trừ vào nợ gốc hoặc yêu cầu hoàn lại. Đây là chỗ mà người cho vay hay bất ngờ: đến lúc kiện mới biết mấy năm thu lãi cao đã thành khoản phải bù trừ.

Vì vậy, nếu bạn đang cầm một tờ giấy vay có lãi cao, trước khi đòi hãy tự tính lại: tổng lãi đã nhận theo mức trần là bao nhiêu, phần nhận dư là bao nhiêu. Con số thật thường thấp hơn con số trên giấy.

Nếu bạn là người vay đang trả lãi cao, bạn có thể đề nghị điều chỉnh về mức trong giới hạn, và giữ lại toàn bộ chứng từ các lần trả lãi.

Ghi lãi trong giấy vay: câu chữ nên có

Phần lớn tranh chấp về lãi đến từ chữ nghĩa mơ hồ. Một giấy vay có lãi nên ghi rõ:

  • Lãi suất bằng phần trăm và theo kỳ: "lãi suất 1% một tháng, tương đương 12% một năm", không ghi "lãi một phân".
  • Cách tính: tính trên số gốc còn lại hay trên số gốc ban đầu. Nếu trả gốc dần, tính trên số còn lại là công bằng hơn.
  • Kỳ trả lãi: hằng tháng vào ngày nào, hay trả cả gốc lẫn lãi một lần khi đến hạn.
  • Hình thức trả: chuyển khoản vào tài khoản nào, nội dung ghi gì.
  • Hạn trả gốc: một ngày cụ thể, không ghi "khi nào có thì trả".
  • Khi trả chậm: tính lãi chậm trả thế nào, hoặc ghi "theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015".
  • Trả trước hạn: có được trả trước không, lãi tính đến ngày trả thật hay đến hết hạn.

Mẫu câu gọn: "Bên vay nhận của bên cho vay khoản tiền như trên, lãi suất 1% một tháng tính trên số gốc còn lại, trả lãi vào ngày 10 hằng tháng bằng chuyển khoản, trả hết gốc chậm nhất ngày… Bên vay được trả trước hạn, lãi tính đến ngày trả thực tế."

Vay không ghi lãi, hoặc ghi lãi mà không ghi bao nhiêu

Nhiều khoản vay giữa người quen không ghi chữ nào về lãi. Theo cách hiểu thông thường của Bộ luật Dân sự 2015, khi đó là vay không lãi; người cho vay không thể đến hạn rồi mới đòi thêm lãi cho thời gian trong hạn.

Tuy vậy, nếu đến hạn mà người vay không trả, người cho vay có thể yêu cầu lãi trên số tiền chậm trả cho khoảng thời gian chậm, theo mức luật quy định. Mức này thấp hơn mức trần nói ở trên.

Trường hợp giấy có ghi "có lãi" nhưng không ghi bao nhiêu, khi tranh chấp, luật có cách xác định một mức lãi mặc định bằng một nửa mức trần, tức khoảng 10% một năm. Đây là lý do nên ghi rõ con số ngay từ đầu, thay vì để toà phải đoán ý hai bên.

Với khoản vay có lãi mà người vay trả chậm, ngoài lãi trong hạn, còn có lãi trên nợ gốc quá hạn, thường được tính cao hơn lãi trong hạn theo một tỷ lệ luật định. Cách tính chi tiết cho từng trường hợp nên nhờ luật sư hoặc người làm kế toán xem lại.

Tự tính lại lãi đã nhận trước khi đòi

Nếu bạn đang cho vay với lãi vượt trần và muốn biết con số thật mình đòi được, làm theo các bước sau với một tờ giấy hoặc bảng tính:

  1. Ghi số gốc, ngày đưa tiền và mức lãi trên giấy vay.
  2. Liệt kê mọi lần người vay đã trả: ngày, số tiền, trả lãi hay trả gốc.
  3. Tính lãi được phép cho từng khoảng thời gian theo mức 20% một năm trên số gốc còn lại ở khoảng đó.
  4. So tổng lãi người vay đã trả với tổng lãi được phép. Phần chênh là phần nhận dư.
  5. Trừ phần nhận dư vào số gốc còn lại. Đây là con số bạn có cơ sở đòi.
  6. Gửi bảng tính này cho người vay cùng đề nghị lịch trả. Một bảng minh bạch thường giúp hai bên thoả thuận nhanh hơn mọi cuộc cãi.

Ví dụ giả định: bạn cho vay một khoản, lãi 3% một tháng, người vay đã trả lãi đều mười hai tháng. Mức được phép là khoảng 1,67% một tháng, nên mỗi tháng bạn nhận dư khoảng 1,33% của số gốc. Mười hai tháng, phần dư đã gần bằng một phần sáu số gốc. Đây là khoản thường bị toà xem xét trừ đi.

Lỗi hay gặp khi cho người quen vay có lãi

Các lỗi dưới đây gặp ở cả người cho vay lẫn người đi vay:

  • Ghi "lãi một phân" mà không ghi phần trăm, rồi hai bên hiểu khác nhau về theo tháng hay theo năm.
  • Cộng lãi vào gốc mỗi tháng để tính lãi tiếp trên lãi, khiến số nợ phình nhanh mà không bên nào nhận ra.
  • Viết giấy vay với số tiền đã cộng sẵn lãi cả năm, nên giấy ghi một số, tiền đưa thật lại là số khác.
  • Nhận lãi bằng tiền mặt, không ghi, đến khi tranh chấp không chứng minh được đã nhận bao nhiêu.
  • Trừ trước lãi khi đưa tiền: cho vay một khoản nhưng chỉ đưa số đã trừ lãi tháng đầu.
  • Gia hạn bằng miệng, không ghi lại lãi trong thời gian gia hạn là bao nhiêu.
  • Đi vay chỗ khác lãi cao hơn để trả lãi chỗ này.

Mỗi lỗi trên đều khiến con số trên giấy lệch với thực tế. Khi ra toà, phần lệch đó gần như luôn bất lợi cho người cho vay, vì người cho vay là người soạn giấy.

Khi cho vay lãi trở thành chuyện hình sự

Mức gấp nhiều lần trần. Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) có tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, áp dụng khi lãi suất gấp năm lần mức cao nhất của Bộ luật Dân sự trở lên và thu lợi bất chính đến một mức nhất định. Gấp năm lần nghĩa là từ khoảng 100% một năm.

Thu lợi bất chính. Phần lãi vượt quá mức cho phép mà người cho vay đã thu được tính là thu lợi bất chính. Càng cho vay lâu với lãi cao, con số này càng lớn.

Đòi nợ kèm đe doạ. Dù lãi đúng luật, việc đòi nợ bằng đe doạ, khủng bố tinh thần, giữ người hay tự ý lấy tài sản có thể cấu thành tội khác.

Cho vay thành nghề. Cho vay thường xuyên cho nhiều người không quen, quảng cáo, lấy lãi làm thu nhập chính có thể bị coi là hoạt động kinh doanh tín dụng không phép.

Thu nhập từ lãi. Tiền lãi cho vay là một loại thu nhập, thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân. Nếu bạn cho vay khoản lớn có lãi đều đặn, nên hỏi cơ quan thuế nơi cư trú về nghĩa vụ kê khai.

Áp vào trường hợp của bạn và khi nào nên hỏi người trong nghề

Chị Lan ở phường C cho em họ vay để mở tiệm, ghi "lãi hai phân". Quy ra là 24% một năm, vượt trần. Chị nên cùng em họ ký lại phụ lục ghi lãi 1,5% một tháng, và tính lại phần lãi đã nhận dư để trừ vào gốc. Làm sớm thì vui vẻ, để đến lúc cãi nhau thì chính chị là bên yếu.

Anh Tâm cho bạn vay không ghi lãi, quá hạn nửa năm chưa trả. Anh không đòi được lãi cho thời gian trong hạn, nhưng có thể yêu cầu lãi chậm trả cho nửa năm quá hạn. Trước khi đòi, anh nên gửi tin nhắn xác nhận số gốc.

Nên hỏi luật sư dân sự khi khoản vay lớn và đã có tranh chấp về lãi, khi người vay đã trả lãi cao trong thời gian dài và muốn đòi lại, hoặc khi bạn bị một người cho vay lãi theo ngày đe doạ. Nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế nếu bạn thường xuyên có thu nhập từ lãi cho vay. Mang theo giấy vay, bảng các lần trả và sao kê.

Câu hỏi thường gặp

Cho người quen vay lãi 2% một tháng có phạm luật không?

Lãi 2% một tháng bằng 24% một năm, cao hơn mức 20% một năm mà Bộ luật Dân sự 2015 cho phép. Hợp đồng vẫn có hiệu lực nhưng phần lãi vượt trần không được công nhận. Mức này chưa phải mức để xử lý hình sự.

Giấy vay không ghi lãi thì có đòi lãi được không?

Không đòi được lãi cho thời gian trong hạn vì khoản vay được coi là không lãi. Nếu quá hạn mà người vay chưa trả, bạn có thể yêu cầu lãi trên số tiền chậm trả cho thời gian chậm, theo mức luật quy định.

Lãi theo ngày có hợp pháp không?

Cách tính theo ngày không bị cấm, nhưng quy ra một năm thường vượt rất xa mức trần 20%. Phần vượt không có hiệu lực, và nếu gấp năm lần mức trần trở lên, người cho vay có thể bị xử lý hình sự.

Người vay đã trả lãi cao nhiều tháng thì có đòi lại được không?

Khi có tranh chấp, phần lãi đã trả vượt mức cho phép thường được xem xét trừ vào nợ gốc hoặc yêu cầu trả lại. Giữ đủ chứng từ các lần trả và hỏi luật sư để tính cụ thể.

Có cần công chứng giấy vay có lãi không?

Không bắt buộc. Giấy viết tay có chữ ký hai bên vẫn có giá trị. Với khoản lớn, công chứng hoặc chứng thực chữ ký giúp tránh tranh cãi chữ ký sau này. Chuyển tiền qua ngân hàng cũng là chứng cứ quan trọng.

Tiền lãi cho bạn bè vay có phải khai thuế không?

Lãi cho vay là thu nhập thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân. Với khoản nhỏ thỉnh thoảng giữa người quen, ít ai kê khai, nhưng nếu cho vay khoản lớn thường xuyên, bạn nên hỏi cơ quan thuế nơi cư trú về cách kê khai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138