Đổi mật khẩu thôi là chưa đủ. Bạn phải đăng xuất mọi thiết bị lạ, gỡ email và số điện thoại khôi phục của người kia, tắt chia sẻ vị trí, ảnh, lịch, và tách những thứ đứng tên chung. Sống chung lâu, hai người thường đan tài khoản vào nhau theo những cách mà chính mình cũng quên: máy tính bảng của con đăng nhập bằng email của bạn, ứng dụng chia sẻ vị trí bật từ hồi đi du lịch, vân tay của người kia còn lưu trong điện thoại bạn.
Làm theo một danh sách, trong một buổi tối, ở nơi người kia không có mặt, là cách gọn nhất. Nếu mối quan hệ kết thúc êm, đó chỉ là dọn dẹp. Nếu có kiểm soát, theo dõi, đe doạ, thì thứ tự làm và những gì phải giữ lại làm chứng quan trọng hơn tốc độ; phần sau của bài nói rõ chỗ khác nhau đó.
Rà theo từng lớp
Lấy giấy ra, đi qua từng lớp dưới đây và đánh dấu. Nhiều người chỉ làm lớp đầu rồi tưởng đã xong.
| Lớp | Người kia có thể đang giữ | Cách thu hồi |
|---|---|---|
| Mật khẩu | Biết mật khẩu email, mạng xã hội, máy tính vì từng dùng chung | Đổi mật khẩu mới, không dựa trên mật khẩu cũ hay ngày kỷ niệm |
| Phiên đăng nhập | Vẫn đăng nhập trên máy của họ dù bạn đã đổi mật khẩu | Vào mục thiết bị đăng nhập, đăng xuất tất cả trừ máy đang cầm |
| Khôi phục | Email hoặc số điện thoại của họ là thông tin khôi phục tài khoản bạn | Xoá, thay bằng email và số của chính bạn |
| Sinh trắc học | Vân tay, khuôn mặt của họ đã lưu trong máy bạn | Xoá trong phần cài đặt bảo mật của máy |
| Chia sẻ | Vị trí, album ảnh, lịch, ghi chú, tài khoản gia đình trên kho ứng dụng | Tắt từng mục chia sẻ, rời nhóm gia đình |
| Thiết bị trong nhà | Camera, khoá cửa thông minh, bộ phát wifi dùng tài khoản của họ | Đặt lại thiết bị về mặc định, cài lại bằng tài khoản của bạn |
| Tiền | Thẻ phụ, tài khoản chung, ví liên kết, thẻ lưu trên máy họ | Báo ngân hàng huỷ thẻ phụ, gỡ liên kết, tách tài khoản theo thoả thuận |
Lớp "khôi phục" là lớp hay bị bỏ sót nhất. Bạn đổi mật khẩu xong, người kia chỉ cần bấm quên mật khẩu là mã khôi phục lại về email của họ, và mọi việc bạn vừa làm thành vô nghĩa.
Một buổi tối dọn xong
Thứ tự dưới đây đi từ thứ mở được nhiều cửa nhất đến thứ ít quan trọng hơn:
- Email chính. Đổi mật khẩu, xoá email và số khôi phục không phải của bạn, đăng xuất mọi thiết bị, kiểm tra mục chuyển tiếp thư và bộ lọc xem có quy tắc nào tự gửi thư của bạn sang địa chỉ khác không.
- Điện thoại của bạn. Đổi mã mở máy, xoá vân tay và khuôn mặt lạ, xem danh sách ứng dụng có cái nào bạn không cài, nhất là ứng dụng có tên chung chung kiểu "hệ thống", "dịch vụ".
- Tài khoản kho ứng dụng và lưu trữ đám mây. Vì đây thường là nơi sao lưu tin nhắn, ảnh và danh bạ; ai vào được là đọc được hết.
- Ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội. Đăng xuất phiên trên máy tính, trình duyệt lạ; tắt tính năng đăng nhập bằng quét mã trên thiết bị cũ.
- Chia sẻ vị trí. Tắt trong ứng dụng bản đồ, ứng dụng gia đình, đồng hồ thông minh, tai nghe có tính năng tìm thiết bị.
- Ngân hàng và ví. Đổi mật khẩu, mã giao dịch; nếu có thẻ phụ cấp cho người kia, báo ngân hàng.
- Thiết bị trong nhà. Đổi mật khẩu wifi, đặt lại camera và khoá cửa nếu tài khoản quản lý đứng tên người kia.
Ghi lại ngày giờ làm từng việc. Nếu sau đó vẫn có đăng nhập lạ, bạn biết chắc là có một cửa nào đó chưa đóng, chứ không phải do mình quên.
Khi có dấu hiệu bị theo dõi: chậm lại một nhịp
Nếu người kia từng kiểm soát điện thoại của bạn, biết bạn đi đâu dù bạn không nói, nhắn lại đúng những gì bạn vừa nhắn cho người khác, thì việc tắt mọi thứ cùng lúc có thể khiến họ nhận ra ngay và phản ứng gay gắt. Trong trường hợp này, an toàn của bạn quan trọng hơn việc dọn sạch trong một tối.
Cách làm thận trọng hơn: trước tiên chụp lại bằng chứng những gì bạn thấy, như danh sách thiết bị lạ đang đăng nhập, ứng dụng lạ trong máy, tin nhắn cho thấy họ biết vị trí của bạn. Dùng một điện thoại khác, hoặc máy của người tin cậy, để liên lạc với người giúp đỡ. Báo cho người thân biết kế hoạch. Rồi mới dọn tài khoản, lúc bạn đã ở nơi an toàn.
Nếu có đe doạ, đánh đập, đeo bám, đó là chuyện của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 và của công an, không chỉ là chuyện mật khẩu. Bạn có quyền đề nghị biện pháp bảo vệ; công an xã, phường và hội phụ nữ ở cơ sở là hai nơi có thể tìm đến đầu tiên.
Tài khoản dùng chung: chia thế nào cho gọn
Những thứ hai người cùng xây thì không thể chỉ đổi mật khẩu rồi giữ lấy. Nên nói chuyện, tốt nhất bằng chữ, để chia cho rõ:
- Trang bán hàng, kênh mạng xã hội cùng làm: thoả thuận ai giữ, người còn lại được gì, và chuyển quyền quản trị theo đúng thoả thuận, không tự xoá quyền của nhau.
- Tài khoản xem phim, nghe nhạc gói gia đình: người trả tiền giữ; người kia rời nhóm và tự đăng ký riêng.
- Album ảnh chung, ảnh con: tải bản sao về cho mỗi người trước khi rời thư viện chia sẻ.
- Tài khoản ngân hàng đứng tên chung hoặc tiền gửi tiết kiệm: chia theo thoả thuận hoặc theo quyết định của toà án trong vụ ly hôn; không tự rút hết.
- Tài khoản học tập, tài khoản trẻ em của con: thống nhất ai là phụ huynh quản lý, người kia được xem gì.
- Mẫu tin nhắn mở đầu: "Mình muốn tách các tài khoản dùng chung cho rõ ràng. Mình gửi danh sách, mỗi mục đề xuất ai giữ. Bạn xem và trả lời từng mục nhé, mục nào chưa đồng ý thì mình bàn tiếp."
Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung khi ly hôn được chia theo thoả thuận hoặc theo phán quyết của toà; tiền trong tài khoản, doanh thu trang bán hàng chung cũng có thể là tài sản chung. Tự ý đổi mật khẩu rồi rút tiền, chiếm trang bán hàng có thể bất lợi cho bạn khi giải quyết ở toà.
Một ví dụ dọn dẹp từ đầu đến cuối
Anh Tâm chạy xe công nghệ, ly hôn sau tám năm. Hai tuần sau khi dọn ra ở riêng, anh thấy người vợ cũ biết anh vừa nhắn gì cho em gái. Anh đã đổi mật khẩu ứng dụng nhắn tin từ hôm dọn đi, nên không hiểu vì sao.
Ngồi rà theo bảng ở trên, anh phát hiện ba cửa còn mở. Thứ nhất, máy tính bảng của con, vẫn ở nhà vợ cũ, đăng nhập bằng tài khoản kho ứng dụng của anh và bật đồng bộ tin nhắn. Thứ hai, email khôi phục của tài khoản nhắn tin là email của vợ cũ, đặt từ hồi anh hay quên mật khẩu. Thứ ba, ứng dụng bản đồ vẫn chia sẻ vị trí của anh cho "Gia đình".
Anh tạo một tài khoản kho ứng dụng riêng cho con, đăng xuất tài khoản của mình khỏi máy tính bảng từ xa, đổi email khôi phục sang email mới, tắt chia sẻ vị trí. Rồi anh nhắn cho vợ cũ một tin ngắn: máy tính bảng của con giờ dùng tài khoản riêng của con, mật khẩu anh gửi kèm để chị quản lý cùng. Không cãi nhau, không ai mất gì, và chuyện đọc được tin nhắn dừng hẳn.
Lỗi hay gặp sau khi chia tay
Chỉ đổi mật khẩu, không đăng xuất thiết bị. Nhiều ứng dụng giữ phiên đăng nhập hàng tháng; máy người kia vẫn đọc được tin nhắn mới.
Đặt mật khẩu mới giống kiểu cũ. Người từng sống chung biết thói quen đặt mật khẩu của bạn; tên con cộng năm sinh là thứ họ thử đầu tiên.
Đăng nhập vào tài khoản của người kia để "xem họ nói gì về mình". Dù bạn biết mật khẩu, vào tài khoản người khác khi không được phép là vi phạm, và làm bạn yếu thế nếu có tranh chấp.
Xoá hết tin nhắn cũ cho nhẹ lòng. Nếu sau này có tranh chấp nuôi con, chia tài sản, hay đe doạ, những tin nhắn đó có thể là chứng cứ. Sao lưu rồi hãy xoá.
Quên máy cũ đã cho người kia. Chiếc điện thoại cũ bạn để lại có thể vẫn đăng nhập tài khoản của bạn. Đăng xuất từ xa và gỡ máy đó khỏi danh sách thiết bị.
Khi nào nên hỏi người trong nghề
Hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh khi tài khoản, trang bán hàng, tiền trong ngân hàng là tài sản chung đang tranh chấp, khi người kia đòi giữ tài khoản có thu nhập, hoặc khi bạn cần dùng tin nhắn làm chứng cứ trong vụ ly hôn và quyền nuôi con.
Đến công an xã, phường khi bị đe doạ, đeo bám, bị theo dõi vị trí, bị đăng ảnh riêng tư hay bị dùng tài khoản của bạn để nhắn tin mạo danh. Nếu nghi điện thoại bị cài phần mềm theo dõi mà không tự gỡ được, mang máy tới một cửa hàng sửa chữa uy tín để đặt lại máy về mặc định, sau khi đã chụp lại bằng chứng cần giữ.
Nếu bạn cảm thấy bất an kéo dài, mất ngủ, sợ hãi mỗi khi điện thoại rung sau khi chia tay, nói chuyện với bác sĩ hoặc người làm tư vấn tâm lý cũng là một việc nên làm, song song với dọn dẹp tài khoản. An toàn số chỉ là một phần của việc lấy lại cuộc sống riêng.
Câu hỏi thường gặp
Đổi mật khẩu rồi mà người cũ vẫn đọc được tin nhắn là sao?
Thường vì họ vẫn còn phiên đăng nhập trên máy tính hoặc điện thoại của họ, hoặc tin nhắn được sao lưu lên một tài khoản đám mây họ biết mật khẩu. Vào mục thiết bị đăng nhập, đăng xuất tất cả, rồi đổi mật khẩu tài khoản sao lưu.
Có cần báo cho người cũ biết là mình đã đổi mật khẩu không?
Không bắt buộc. Với tài khoản riêng của bạn, bạn có quyền đổi mà không cần báo. Với tài khoản dùng chung có giá trị như trang bán hàng, nên thoả thuận trước bằng chữ để tránh bị cho là chiếm đoạt.
Làm sao biết điện thoại có bị cài ứng dụng theo dõi không?
Dấu hiệu là pin tụt nhanh bất thường, máy nóng khi không dùng, ứng dụng lạ có quyền quản trị thiết bị hay quyền trợ năng, người kia biết những điều chỉ có trong máy bạn. Nếu nghi, chụp lại rồi nhờ người có chuyên môn kiểm tra hoặc đặt lại máy.
Đăng nhập tài khoản của vợ hoặc chồng cũ để lấy bằng chứng có được không?
Không nên. Vào tài khoản người khác khi không được phép có thể vi phạm pháp luật về an ninh mạng và quyền riêng tư, chứng cứ thu được cũng dễ bị bác. Hỏi luật sư về cách thu thập chứng cứ hợp pháp.
Tài khoản của con đang đứng tên email của bố hoặc mẹ thì xử lý sao?
Không cần đổi ngay. Hai người nên thống nhất ai quản lý tài khoản của con và người kia xem được những gì. Nếu không thống nhất được, điều này nên đưa vào thoả thuận về nuôi con khi giải quyết ly hôn.
Người cũ dùng tài khoản của mình nhắn tin cho người khác thì làm gì?
Lấy lại quyền kiểm soát tài khoản theo các bước khôi phục, báo bạn bè rằng tin nhắn mấy ngày qua không phải của bạn, chụp lại các tin nhắn đó, và trình báo công an xã, phường nếu nội dung xúc phạm, lừa tiền hay đe doạ.