ThacMac.comThắc Mắc
Giấy tờ và thủ tục

Cha mẹ không biết chữ, mắt kém đi công chứng: điểm chỉ và người làm chứng thế nào?

Người không đọc, không ký được vẫn công chứng hợp lệ: điểm chỉ, người làm chứng đủ điều kiện, nghe đọc toàn văn. Chọn ai làm chứng và lỗi làm giấy dễ bị kiện.

An elderly woman presses her fingertip onto an ink pad at a notary office desk while her grandson sits beside her, top-down angle, warm lamp light

Người không biết chữ, mắt kém đến mức không đọc được, hoặc tay run không ký được vẫn công chứng, chứng thực giấy tờ hợp lệ. Họ điểm chỉ thay chữ ký, và khi người yêu cầu công chứng không đọc được, không nghe được, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải có người làm chứng; công chứng viên đọc lại toàn văn cho họ nghe trước khi điểm chỉ.

Chỗ hay hỏng không ở luật mà ở cách làm: con cái tự đứng ra làm chứng cho chính hợp đồng có lợi cho mình, người già điểm chỉ mà không ai đọc cho nghe, hoặc dặn cha mẹ "cứ ấn tay vào đây". Một giấy tờ làm như thế có thể bị anh chị em khác kiện ra toà sau này. Bài này nói cách làm cho chắc, theo Luật Công chứng 2024 và nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015.

Trường hợp nào cần điểm chỉ, trường hợp nào cần người làm chứng

Tuỳ khả năng của cha mẹ, cách làm khác nhau:

Khả năng của người kýKý hay điểm chỉCó cần người làm chứng
Biết chữ, ký được, chỉ mắt hơi kémKý bình thường; nhờ đọc to nếu cầnThường không
Biết chữ nhưng tay run không ký đượcĐiểm chỉHỏi công chứng viên; thường có
Không biết chữ, nghe hiểu bình thườngĐiểm chỉ, hoặc ký nếu tự ký được tênCó, vì không tự đọc được nội dung
Mắt mù hoặc gần mùKý hoặc điểm chỉCó
Điếc nặng, không nghe đượcKý hoặc điểm chỉCó, thêm người phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu nếu cần
Không hiểu tiếng ViệtKý hoặc điểm chỉCần người phiên dịch theo quy định

Bảng là nguyên lý; công chứng viên là người quyết định trong từng buổi. Nếu công chứng viên thấy người yêu cầu không minh mẫn, không hiểu nội dung, họ có quyền và nghĩa vụ từ chối, dù có bao nhiêu người làm chứng.

Ai được làm người làm chứng, ai không nên

Người làm chứng không phải người nhà đi theo cho có. Theo nguyên tắc của luật công chứng, người làm chứng phải đủ điều kiện và không có lợi ích trong việc đang làm:

  • Đủ mười tám tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
  • Không có quyền, lợi ích hoặc nghĩa vụ liên quan đến việc công chứng. Người được nhận nhà trong hợp đồng tặng cho không làm chứng cho hợp đồng đó được; vợ, chồng của người nhận cũng nên tránh.
  • Người yêu cầu công chứng thường tự mời người làm chứng; nếu không mời được, hỏi công chứng viên về việc chỉ định.
  • Nên chọn người cha mẹ tin: hàng xóm lâu năm, người bạn cùng thời, tổ trưởng dân phố, miễn là không dính lợi ích.
  • Nên chọn người không bận bịu trong nhiều năm tới: nếu có tranh chấp, người làm chứng có thể được toà hỏi lại.

Cách nói khi mời: "Chú ơi, mai mẹ cháu đi công chứng giấy cho thuê đất, mẹ không đọc được chữ, cần một người làm chứng không dính gì đến việc này. Chú đi cùng một buổi sáng được không, chú chỉ cần nghe công chứng viên đọc và ký xác nhận."

Chuẩn bị giấy tờ trước buổi hẹn

Người không biết chữ hay bị bất lợi ở chỗ không tự kiểm được giấy mình mang. Người nhà soát hộ theo danh sách này, và nói cho cha mẹ nghe từng thứ đang có trong túi:

  • Căn cước của cha mẹ, còn hạn, đúng họ tên với giấy tờ tài sản.
  • Căn cước của người làm chứng, để công chứng viên ghi thông tin vào lời chứng.
  • Giấy tờ tài sản bản chính nếu giao dịch liên quan nhà đất, xe, sổ tiết kiệm.
  • Giấy tờ của bên còn lại trong hợp đồng: người thuê, người nhận uỷ quyền, người nhận tặng cho.
  • Giấy đăng ký kết hôn hoặc giấy tờ về tình trạng hôn nhân nếu tài sản có thể là tài sản chung vợ chồng; người còn lại cũng có thể phải ký.
  • Bản thảo hợp đồng nếu đã soạn trước, để công chứng viên kiểm và đọc cho cha mẹ nghe.
  • Kính, máy trợ thính nếu cha mẹ dùng, và một chai nước; buổi đọc toàn văn có thể kéo dài.

Tối hôm trước, kể cho cha mẹ nghe bằng lời đơn giản ngày mai đi làm việc gì, ai sẽ có mặt, công chứng viên sẽ hỏi gì. Kể, không dặn câu trả lời. Người già hiểu việc mình làm thì trả lời tự nhiên, và đó là thứ công chứng viên cần thấy.

Buổi công chứng diễn ra thế nào

Biết trước trình tự giúp cha mẹ đỡ hoảng, và giúp bạn nhận ra buổi làm việc có đúng cách không:

  1. Đặt lịch và báo trước tình trạng. Gọi văn phòng công chứng, nói rõ người ký không biết chữ hoặc mắt kém, sẽ có người làm chứng; hỏi giấy tờ cần mang cho cả người làm chứng.
  2. Công chứng viên kiểm tra nhân thân và sự minh mẫn. Họ hỏi cha mẹ vài câu: hôm nay đến làm gì, cho ai, tài sản nào. Người nhà không trả lời thay.
  3. Đọc toàn văn. Công chứng viên hoặc người được phân công đọc to toàn bộ nội dung, kể cả điều khoản nhỏ. Cha mẹ có thể hỏi lại bất cứ đoạn nào.
  4. Xác nhận ý chí. Cha mẹ nói đồng ý trước mặt công chứng viên và người làm chứng.
  5. Điểm chỉ. Thường dùng ngón trỏ phải; nếu không được thì dùng ngón khác theo thứ tự quy định, và ghi rõ ngón nào trên văn bản.
  6. Người làm chứng ký. Rồi công chứng viên ghi lời chứng, ký và đóng dấu.

Nếu bất kỳ bước nào bị bỏ qua, nhất là bước đọc toàn văn, đừng ngại nhắc: "Nhờ anh chị đọc lại toàn bộ cho mẹ em nghe giúp." Đây là quyền của người ký, không phải đòi hỏi quá mức.

Cha mẹ yếu không ra văn phòng được

Công chứng ngoài trụ sở. Luật Công chứng cho phép công chứng ngoài trụ sở trong một số trường hợp, trong đó có người già yếu, không đi lại được, đang điều trị tại cơ sở y tế. Gọi văn phòng công chứng, nói rõ lý do, hỏi lịch và chi phí đi lại nếu có.

Chứng thực tại UBND xã. Với một số giấy tờ như giấy uỷ quyền không liên quan nhiều đến tài sản, chứng thực chữ ký tại UBND xã cũng là một đường. Hỏi bộ phận chứng thực xem họ có đến tận nhà trong trường hợp đặc biệt không.

Chuẩn bị chỗ ngồi. Bàn đủ sáng, ghế có tựa cho cha mẹ, không có tiếng tivi, để cha mẹ nghe rõ khi công chứng viên đọc.

Người làm chứng vẫn phải có mặt. Làm ở nhà không có nghĩa là bỏ qua người làm chứng; mời họ đến đúng giờ, và hẹn họ đến trước công chứng viên một chút để ngồi nghe cùng từ đầu.

Đừng chọn giờ cha mẹ mệt. Người già thường tỉnh táo nhất vào buổi sáng, sau bữa ăn nhẹ. Tránh giờ vừa uống thuốc gây buồn ngủ hoặc vừa đi khám về.

Những cách làm khiến giấy tờ dễ bị kiện vô hiệu

Thứ nhất: người làm chứng là chính người hưởng lợi. Anh cả làm chứng cho hợp đồng mẹ tặng nhà cho anh cả, các em sau này có lý do để kiện. Thứ hai: không đọc lại toàn văn, chỉ tóm tắt "giấy này là mẹ cho anh mảnh đất". Người không biết chữ không có cách nào biết điều khoản phía sau ghi gì.

Thứ ba: dặn trước cha mẹ trả lời theo kịch bản. Công chứng viên hỏi để xem cha mẹ có hiểu không; nếu cha mẹ chỉ lặp lại câu đã thuộc, đó là dấu hiệu không tự nguyện, và nếu có tranh chấp, những người có mặt sẽ được hỏi lại.

Thứ tư: điểm chỉ ở nhà rồi mang giấy đi công chứng. Chữ ký, dấu vân tay phải được thực hiện trước mặt công chứng viên. Thứ năm: chọn thời điểm cha mẹ mệt, vừa ốm dậy, đang dùng thuốc gây buồn ngủ. Nếu có thể, xin bác sĩ khám và ghi nhận tình trạng tỉnh táo vào gần ngày ký đối với giao dịch giá trị lớn.

Áp vào nhà bạn: hai tình huống giả định

Bà Sáu ở xã C không biết chữ, muốn cho con gái út thuê mảnh vườn để mở quán. Con gái út đặt lịch văn phòng công chứng, mời bác hàng xóm đã quen bà ba mươi năm làm chứng. Hôm đó công chứng viên đọc toàn văn, bà hỏi lại đoạn tiền thuê trả mấy tháng một lần, nghe giải thích xong mới điểm chỉ. Hai năm sau anh trai có ý kiến, bác hàng xóm kể lại đúng buổi hôm đó, chuyện dừng lại ở bữa cơm gia đình.

Ông Ba mắt kém sau mổ, tay run, cần uỷ quyền cho con nhận lương hưu. Con trai định nhờ vợ mình làm chứng. Công chứng viên giải thích vợ của người được uỷ quyền không nên làm chứng, và gợi ý mời một người khác. Cả nhà mời ông bạn cùng đơn vị cũ của ông Ba. Thêm một buổi hẹn, nhưng giấy uỷ quyền không ai thắc mắc được về sau.

Khi nào nên hỏi người trong nghề

Với giấy tờ thông thường, công chứng viên là người trong nghề trực tiếp và họ biết rõ yêu cầu với người không biết chữ. Hỏi họ ngay khi đặt lịch. Nên hỏi luật sư thêm khi việc ký có giá trị lớn như tặng cho, bán nhà đất, khi trong nhà đã có tranh cãi về tài sản, hoặc khi bạn lo cha mẹ có dấu hiệu giảm trí nhớ.

Với dấu hiệu giảm trí nhớ, nên hỏi bác sĩ trước: một lần khám và ghi nhận tình trạng nhận thức gần ngày ký là thứ bảo vệ giấy tờ tốt hơn mọi người làm chứng. Nếu cha mẹ đã không còn hiểu nội dung, không có cách điểm chỉ nào làm giấy tờ hợp lệ; lúc đó phải tính đến đường giám hộ, và luật sư là người nên hỏi. Gia đình khó khăn có thể hỏi trung tâm trợ giúp pháp lý của nhà nước ở tỉnh xem cha mẹ có thuộc diện được hỗ trợ miễn phí không.

Câu hỏi thường gặp

Người không biết chữ điểm chỉ có giá trị như chữ ký không?

Có. Điểm chỉ là cách xác nhận thay chữ ký được chấp nhận trong công chứng, chứng thực. Điều quan trọng là thực hiện trước mặt công chứng viên, có người làm chứng khi cần và người điểm chỉ đã được nghe đọc toàn văn.

Con ruột có được làm người làm chứng cho cha mẹ không?

Được nếu người con đó không có quyền, lợi ích hay nghĩa vụ liên quan đến việc công chứng. Nhưng trong giao dịch tài sản trong nhà, nên chọn người ngoài, như hàng xóm lâu năm, để tránh bị nghi ngờ về sau.

Điểm chỉ bằng ngón nào?

Thường là ngón trỏ phải; nếu không điểm chỉ được ngón đó thì dùng ngón khác theo thứ tự quy định và ghi rõ trên văn bản là ngón nào của bàn tay nào. Công chứng viên sẽ hướng dẫn tại chỗ.

Cha mẹ nằm viện có công chứng được không?

Được, qua công chứng ngoài trụ sở với lý do người yêu cầu đang điều trị, không đi lại được. Liên hệ văn phòng công chứng trước, nói rõ tình trạng; công chứng viên vẫn phải xác định người bệnh tỉnh táo khi ký.

Ký tên được nhưng không đọc được thì có cần người làm chứng không?

Thường có, vì người ký không tự đọc được nội dung mình ký. Hỏi văn phòng công chứng khi đặt lịch để mang theo người làm chứng đủ điều kiện, tránh phải hẹn lại buổi khác.

Người làm chứng có phải chịu trách nhiệm gì không?

Người làm chứng xác nhận những gì họ chứng kiến: người ký đã được đọc cho nghe, tự nguyện đồng ý và điểm chỉ. Nếu sau này có tranh chấp, họ có thể được hỏi lại, nên họ cần nhớ và trung thực về buổi hôm đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138