ThacMac.comThắc Mắc
Tiền bạc trong gia đình và người quen

Bố mẹ còn sống mà nợ nần, chủ nợ tìm đến con cái: con có phải trả thay không?

Con đã trưởng thành không phải trả nợ cho bố mẹ còn sống, trừ khi đã ký cùng vay hay bảo lãnh. Cách trả lời chủ nợ, giúp bố mẹ mà không tự gánh nợ vào mình.

A Vietnamese man in his thirties sits on a plastic stool beside his elderly father on a rural porch, both seen from behind, late afternoon sun, dusty orange tones

Con đã đủ mười tám tuổi không có nghĩa vụ trả nợ cho bố mẹ còn sống. Khoản vay của ai thì người đó trả. Chủ nợ chỉ đòi được con nếu con đã ký cùng vay, ký bảo lãnh, hoặc tự hứa nhận trả bằng văn bản. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 buộc con chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ, nhưng nghĩa vụ ấy không biến nợ của cha mẹ thành nợ của con.

Dù vậy, chuyện bố mẹ nợ nần hiếm khi chỉ là chuyện pháp lý. Chủ nợ gọi cho con vì biết con có thu nhập, bố mẹ thì xấu hổ, anh chị em đùn đẩy. Phần dưới giúp bạn tách hai việc: trả lời chủ nợ sao cho không nhận nợ thay, và giúp bố mẹ ra khỏi nợ theo cách có kiểm soát, không để chính mình rơi vào vòng vay mượn.

Khi nào con thật sự phải trả

Có bốn trường hợp con bị đòi có cơ sở. Thứ nhất, con đứng tên cùng vay hoặc là người vay chính, bố mẹ chỉ là người dùng tiền. Thứ hai, con ký vào phần bảo lãnh, cam kết trả thay nếu bố mẹ không trả. Thứ ba, con đã viết hoặc nhắn tin cam kết nhận nợ, kiểu "khoản của bố em sẽ trả", và chủ nợ đồng ý. Thứ tư, bố mẹ đã mất và con nhận di sản, khi đó con trả trong phạm vi tài sản nhận được theo Bộ luật Dân sự 2015.

Ngoài các trường hợp đó, chủ nợ không có quyền đòi con. Chuyện con ở chung nhà, con có lương cao, hay con từng giúp bố mẹ trả một khoản trước đây đều không làm con thành người có nghĩa vụ.

Điều cần cẩn thận là trường hợp thứ ba. Rất nhiều người con, vì thương bố mẹ hoặc vì bị chủ nợ ép trong một cuộc gọi, đã nhắn những câu như "anh cứ yên tâm, em lo". Một câu như vậy chưa chắc đủ để thành cam kết nhận nợ, nhưng nó mở ra tranh cãi mà bạn không cần có.

Chủ nợ nói gì, bạn trả lời sao

Mẫu dưới dành cho cuộc gọi hoặc tin nhắn đầu tiên. Mục tiêu là lịch sự, không nhận nợ, không cắt đứt liên lạc.

Chủ nợ nóiCâu nên trả lờiCâu nên tránh
"Bố em nợ chị, em là con thì phải trả""Em ghi nhận, em sẽ nói lại với bố. Khoản vay là của bố em nên chị làm việc trực tiếp với bố.""Để em lo cho"
"Không trả chị lên tận cơ quan em""Việc này không liên quan đến nơi em làm. Nếu chị có giấy tờ, chị làm việc với người vay hoặc theo pháp luật."Năn nỉ, hứa trả để họ thôi
"Em trả trước một ít cho bố đi""Em không nhận trả thay. Nếu bố em muốn trả, bố sẽ liên hệ chị."Chuyển khoản ngay một ít cho yên
"Ký vào đây xác nhận em biết khoản nợ""Em không ký giấy gì liên quan khoản vay em không đứng tên."Ký vì nghĩ chỉ là xác nhận đã biết
"Bố em trốn rồi, chỉ còn em""Em sẽ cố liên lạc với bố. Chị có gì gửi bằng văn bản cho em để em chuyển lại."Nói ra nơi bố mẹ đang ở khi chưa hỏi ý bố mẹ

Nếu chủ nợ gọi liên tục, gọi giờ khuya, nhắn tin xúc phạm hoặc đến nơi làm việc của bạn, chụp màn hình, ghi lại thời gian và báo công an nơi bạn cư trú. Việc đòi nợ không được dùng đe doạ, làm nhục người khác, càng không được nhắm vào người không vay.

Muốn giúp bố mẹ trả nợ thì làm theo thứ tự này

Giúp bố mẹ là lựa chọn của bạn, không phải nghĩa vụ. Nếu chọn giúp, giúp có kiểm soát:

  1. Ngồi với bố mẹ lập danh sách toàn bộ các khoản nợ: nợ ai, bao nhiêu, lãi bao nhiêu, hạn khi nào, có giấy không. Hỏi đi hỏi lại "còn khoản nào nữa không".
  2. Xếp khoản nào cần xử lý trước: khoản lãi cao, khoản chủ nợ hung dữ, khoản có thế chấp nhà đang ở.
  3. Gặp chủ nợ cùng bố mẹ, không thay bố mẹ. Bố mẹ là người đứng tên làm việc, bạn đi cùng để nghe và ghi chép.
  4. Đối chiếu số liệu, đề nghị giảm lãi phần vượt mức Bộ luật Dân sự 2015 cho phép, đề nghị lịch trả mới.
  5. Khi bạn đưa tiền, chuyển thẳng cho chủ nợ với nội dung "trả nợ thay cho ông, bà…, khoản vay ngày…", và lấy giấy xác nhận bố mẹ đã được trừ nợ.
  6. Lập một giấy giữa bạn và bố mẹ ghi khoản bạn đã trả giúp là tặng hay là cho vay, để anh chị em sau này không hiểu nhầm.

Đừng vay ngân hàng, vay qua ứng dụng hay vay người quen đứng tên bạn để trả cho bố mẹ. Đó là cách nợ của người khác chuyển thành nợ của bạn, và lúc đó chính bạn mới là người bị đòi.

Nói chuyện với bố mẹ về khoản nợ mà không làm họ thấy nhục

Với nhiều người lớn tuổi, nợ nần là chuyện xấu hổ hơn cả chuyện bệnh. Nếu mở đầu bằng trách móc, bố mẹ sẽ giấu bớt, và khoản bị giấu thường là khoản nguy hiểm nhất. Mục tiêu của cuộc nói chuyện đầu tiên chỉ là biết đủ sự thật.

Câu mở có thể là: "Hôm qua có người gọi cho con về khoản vay của bố. Con không giận, con chỉ cần biết hết để mình tính cùng nhau. Bố kể cho con nghe từ đầu được không?" Sau đó im lặng nghe, ghi chép, không ngắt lời để hỏi "sao bố lại làm thế".

Những câu nên tránh: "bố làm khổ cả nhà", "con không có tiền mà gánh", "lần này là lần cuối". Có thể đó là cảm xúc thật của bạn, nhưng nói ra lúc này làm bố mẹ đóng lại. Để những điều ấy cho lần nói chuyện sau, khi đã biết rõ mọi khoản.

Kết thúc buổi nói chuyện bằng một việc cụ thể bố mẹ làm được ngay: đưa cho bạn xem giấy vay, gọi cho chủ nợ báo sẽ có người nhà cùng làm việc, hoặc hứa không vay thêm khoản nào trước khi bàn với con. Một cam kết nhỏ dễ giữ hơn một lời thề lớn.

Áp vào trường hợp của bạn: ba tình huống giả định

Chị Lan ở phường C, bố vay người quen để sửa nhà ở quê, chủ nợ gọi chị vì bố không nghe máy. Chị không ký gì nên không có nghĩa vụ. Việc chị nên làm là báo cho bố, đề nghị bố gọi lại cho chủ nợ trong ngày, và nếu muốn giúp thì cùng bố gặp chủ nợ bàn lịch trả, chuyển tiền thẳng có ghi nội dung.

Anh Tâm chạy xe công nghệ, từng ký làm người bảo lãnh khi mẹ vay vốn mở quầy hàng. Đây là trường hợp con có nghĩa vụ theo phần đã cam kết. Anh nên đọc lại giấy bảo lãnh xem giới hạn tới đâu, và chủ động bàn với mẹ cùng trả trước khi bị khởi kiện.

Cô Hạnh nhận tin nhắn đe doạ từ người cho bố vay lãi theo ngày. Đây là dấu hiệu cho vay nặng lãi và đòi nợ trái phép. Cô không trả lời qua lại, giữ tin nhắn, báo công an nơi cư trú và hỏi luật sư trước khi bàn chuyện trả gốc.

Những nguồn nợ hay gặp ở người lớn tuổi và việc nên làm

Hụi, họ vỡ. Bố mẹ làm chủ hụi hoặc hốt hụi rồi không đóng tiếp. Cần danh sách thành viên, sổ ghi các kỳ đóng. Mỗi bên chỉ chịu theo phần đã thoả thuận, không phải trả cả dây hụi.

Vay qua người quen giới thiệu với lãi theo ngày. Lãi theo ngày thường vượt rất xa mức luật cho phép. Không trả phần lãi vượt mức; nếu bị đe doạ, báo công an.

Bảo lãnh cho người khác vay. Bố mẹ ký bảo lãnh cho hàng xóm, họ hàng. Nghĩa vụ của bố mẹ chỉ trong phạm vi đã cam kết, cần đọc lại giấy bảo lãnh.

Mua hàng trả góp, đầu tư theo lời rủ. Mua thiết bị, góp vốn vào các mô hình hứa lãi cao. Phần mua bán có hợp đồng thì đọc kỹ điều khoản huỷ; phần góp vốn có dấu hiệu lừa thì giữ chứng cứ, báo công an.

Nợ chữa bệnh. Vay để chữa bệnh cho chính bố mẹ hoặc người trong nhà. Đây là khoản nên thương lượng giãn nợ trước, vì chủ nợ thường thông cảm hơn.

Lỗi hay gặp của người con

Những sai lầm dưới đây khiến người con không vay mà vẫn ôm nợ nhiều năm:

  • Nhận lời trả thay qua điện thoại khi đang hoảng, rồi bị dẫn chứng lại bằng ghi âm.
  • Trả từng khoản nhỏ cho mọi chủ nợ cùng lúc, không ai được trả đủ, không ai thôi gọi.
  • Đưa tiền cho bố mẹ tự mang đi trả, sau mới biết tiền được dùng vào việc khác.
  • Giấu anh chị em, một mình gánh, rồi sau đó oán trách cả nhà.
  • Ký vào giấy "xác nhận biết khoản nợ" mà trong đó có dòng cam kết trả thay.
  • Đứng tên vay hộ bố mẹ vì bố mẹ đã quá tuổi được vay.
  • Không giữ giấy xác nhận sau mỗi lần trả, đến khi chủ nợ đổi người thì phải trả lại lần nữa.

Nếu có anh chị em, nên họp nhà một lần, nói rõ tổng nợ và ai góp được gì. Không ai bắt buộc phải góp, nhưng ai góp thì nên được ghi nhận, để sau này khi chia tài sản của bố mẹ còn có cơ sở tính.

Khi nào nên hỏi luật sư hoặc cơ quan chức năng

Bạn tự xử được khi khoản nợ rõ ràng, chủ nợ lịch sự và bố mẹ hợp tác. Nên hỏi luật sư dân sự khi: bạn đã lỡ ký giấy mà không chắc có phải bảo lãnh không; chủ nợ đã khởi kiện bố mẹ và đòi kê biên nhà; số nợ lớn hơn mọi tài sản của bố mẹ; hoặc bố mẹ có nhiều khoản vay chồng chéo mà không nhớ hết.

Báo công an xã hoặc phường ngay khi có dấu hiệu đòi nợ kiểu đe doạ: đến nhà ném chất bẩn, dán giấy, giữ người, đe doạ người già hoặc trẻ nhỏ. Mang theo ảnh, ghi âm, tin nhắn và danh sách người làm chứng.

Trường hợp bố mẹ lớn tuổi có dấu hiệu sa sút trí nhớ mà vẫn liên tục vay hoặc ký giấy, nên đưa bố mẹ đi khám và hỏi luật sư về việc người thân hỗ trợ quản lý tài sản. Đó là cách bảo vệ bố mẹ chứ không phải tước quyền.

Câu hỏi thường gặp

Con đã đi làm có bắt buộc phải trả nợ cho bố mẹ không?

Không. Nợ của ai người đó trả. Con chỉ phải trả nếu đã ký cùng vay, ký bảo lãnh, cam kết nhận nợ, hoặc nhận di sản sau khi bố mẹ mất. Chăm sóc bố mẹ là nghĩa vụ khác, không đồng nghĩa với trả nợ thay.

Chủ nợ đến cơ quan làm ầm lên đòi nợ của bố thì làm sao?

Giữ bình tĩnh, nói rõ bạn không phải người vay, đề nghị họ rời đi, nhờ bảo vệ cơ quan hỗ trợ. Ghi lại hình ảnh, thời gian và báo công an nơi xảy ra. Báo trước với quản lý để tránh bị hiểu nhầm.

Mẹ chơi hụi vỡ, các thành viên đòi con trả có đúng không?

Không đúng nếu con không tham gia dây hụi và không cam kết gì. Các thành viên làm việc với mẹ theo sổ hụi. Nếu mẹ là chủ hụi và có dấu hiệu chiếm đoạt, vụ việc có thể thành chuyện hình sự, nên hỏi luật sư.

Đã lỡ nhắn tin hứa trả nợ cho bố thì có phải trả không?

Tuỳ câu chữ và việc chủ nợ có đồng ý hay không. Một câu hứa mơ hồ chưa chắc thành nghĩa vụ. Đừng nhắn thêm gì, giữ lại tin nhắn cũ và nhờ luật sư đọc trước khi trả lời chủ nợ.

Giúp bố mẹ trả nợ thì có nên ghi giấy không?

Nên. Ghi rõ khoản bạn trả là tặng bố mẹ hay cho bố mẹ vay, có chữ ký của bố mẹ. Giấy này giúp anh chị em hiểu nhau và là cơ sở khi chia tài sản của bố mẹ sau này.

Bố mẹ dùng nhà đứng tên bố mẹ để thế chấp, con đang ở trong nhà có bị ảnh hưởng không?

Nếu bố mẹ không trả được, bên nhận thế chấp có thể yêu cầu xử lý nhà để thu nợ, và người đang ở sẽ bị ảnh hưởng. Nên đọc lại hợp đồng thế chấp và hỏi luật sư sớm để tìm cách giãn nợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138