Không. Người được ghi làm người liên hệ, người tham chiếu khi vay không phải là người vay, cũng không phải người bảo lãnh, nên không có nghĩa vụ trả nợ thay. Theo Bộ luật Dân sự 2015, chỉ người vay, người bảo lãnh đã ký cam kết, hoặc người thừa kế trong phạm vi di sản mới phải trả. Bạn chưa ký gì thì không ai được bắt bạn trả.
Cái khó là làm cho các cuộc gọi dừng lại. Bên đòi nợ thường gọi rất nhiều, nhắn lời khó nghe, dọa đến nhà, có khi gọi cả cho người thân và đồng nghiệp của bạn. Bài này đi qua các bước đúng trình tự: trả lời một lần cho rõ, giữ chứng cứ, báo bên cho vay chính thức, chặn, và trình báo khi có đe doạ.
Bạn là ai trong khoản vay này
Trước khi trả lời bất kỳ cuộc gọi nào, xác định đúng vị trí của mình. Nhiều người bị doạ đến mức không còn nhớ mình từng ký gì hay chưa.
| Vị trí | Dấu hiệu | Có phải trả không |
|---|---|---|
| Người liên hệ, người tham chiếu | Bạn không ký gì, có thể không biết người quen đi vay | Không |
| Người có số trong danh bạ của người vay | Bạn chỉ quen biết sơ, bị gọi vì ứng dụng lấy danh bạ | Không |
| Người bảo lãnh | Bạn đã ký giấy bảo lãnh hoặc xác nhận cam kết trả thay | Có thể, theo đúng nội dung đã ký |
| Vợ hoặc chồng của người vay | Khoản vay để lo chi tiêu chung của gia đình hay không | Tuỳ trường hợp, nên hỏi luật sư |
| Người thừa kế khi người vay đã mất | Có nhận di sản của người vay | Chỉ trong phạm vi di sản được nhận |
Phần lớn người bị gọi thuộc hai dòng đầu. Nếu bạn ở dòng ba trở xuống, bài này không đủ, nên hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý trước khi nói chuyện thêm với bên đòi nợ.
Có một trường hợp lưng chừng hay gặp: bạn từng chụp ảnh căn cước gửi cho người quen "để làm hồ sơ hộ", hoặc từng bấm xác nhận một tin nhắn mà không đọc. Đừng tự kết luận mình có ký hay không. Hãy đề nghị bên cho vay gửi bản chụp giấy tờ có chữ ký hoặc xác nhận của bạn; nếu họ không đưa ra được, gần như chắc chắn bạn chỉ là người liên hệ.
Trả lời một lần, bằng chữ, cho thật rõ
Không cần cãi nhau, không cần giải thích dài. Một tin nhắn rõ ràng, gửi một lần, giúp bạn có bằng chứng rằng đã thông báo. Chọn câu hợp với tình huống:
- Khi được gọi lần đầu, giọng bình thường: "Em không phải người vay, không ký bảo lãnh, không có nghĩa vụ trả khoản này. Đề nghị bên anh không gọi cho em nữa và xoá số của em khỏi hồ sơ."
- Khi bị nhắn lời đe doạ: "Em đã báo em không liên quan khoản vay. Tin nhắn đe doạ của bên anh em đã lưu lại và sẽ trình báo công an phường nếu còn tiếp diễn."
- Khi họ đòi bạn báo tin cho người vay: "Em sẽ nhắn cho anh ấy một lần là bên cho vay đang tìm. Em không chịu trách nhiệm việc anh ấy có liên lạc lại hay không."
- Nhắn người quen đã ghi số bạn: "Bên cho vay đang gọi cho mình về khoản vay của bạn. Bạn liên hệ họ giải quyết giúp, và đề nghị họ bỏ số của mình khỏi hồ sơ. Lần sau đừng ghi số mình khi chưa hỏi."
Đừng xác nhận thêm thông tin về người vay như địa chỉ nhà, nơi làm việc, số của người thân họ. Bạn không có nghĩa vụ đó, và những thông tin ấy có thể bị dùng để quấy rối người khác.
Chặn cho dứt, theo thứ tự
Nếu sau tin nhắn trên mà cuộc gọi vẫn đến dồn dập, làm tiếp:
- Lưu lại mọi bằng chứng: ảnh chụp danh sách cuộc gọi đến với thời gian, tin nhắn, ghi âm cuộc gọi nếu máy cho phép. Ghi chú số nào gọi, ngày nào, nói gì.
- Tìm tên đơn vị cho vay thật (công ty tài chính, ngân hàng, ứng dụng) bằng cách hỏi thẳng người gọi hoặc hỏi người quen đã vay.
- Gửi phản ánh tới kênh chăm sóc khách hàng chính thức của đơn vị cho vay, nêu số điện thoại của bạn, nói rõ bạn không phải người vay, đề nghị ngừng liên lạc và xoá số. Các tổ chức tín dụng hợp pháp phải tuân thủ quy định về đòi nợ và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
- Chặn từng số gọi đến; bật chế độ chặn cuộc gọi từ số lạ nếu điện thoại có, trong thời gian bị quấy rối.
- Nếu bị gọi cho người thân, đồng nghiệp, gửi tin bôi nhọ, đe doạ đến nhà, làm đơn trình báo công an xã, phường nơi bạn cư trú, kèm bằng chứng.
Bước gửi phản ánh tới đơn vị cho vay chính thức hay bị bỏ qua, nhưng lại hiệu quả với các công ty hoạt động hợp pháp: họ không muốn bị khiếu nại về cách đòi nợ của bên thuê ngoài. Với các ứng dụng cho vay không phép, bước trình báo quan trọng hơn.
Áp vào trường hợp của bạn: năm câu tự hỏi
Trước khi quyết định nghe máy, chặn hay đi trình báo, trả lời nhanh mấy câu sau. Chúng giúp bạn biết mình đang ở mức nào:
- Bạn có từng ký giấy, bấm xác nhận, quay video khuôn mặt cho khoản vay đó không? Không thì bạn chỉ là người bị gọi.
- Người gọi có nói tên đơn vị cho vay, số hợp đồng, tên người vay rõ ràng không? Nói được thì thường là bên đòi nợ của công ty có thật, phản ánh tới công ty sẽ có tác dụng.
- Có lời đe doạ, chửi bới, ảnh ghép, hay gọi cho người thân của bạn chưa? Có thì phải trình báo, không chỉ chặn.
- Có bao nhiêu số khác nhau gọi tới, gọi vào giờ nào? Ghi lại, vì số lượng và giờ gọi là chứng cứ về mức độ quấy rối.
- Bạn còn liên lạc được với người vay không? Nếu được, nhắn họ một lần; nếu không, đừng tự đi tìm họ hộ bên đòi nợ.
Nếu câu đầu tiên bạn trả lời "có" hoặc "không nhớ", dừng mọi cuộc nói chuyện với bên đòi nợ và hỏi người trong nghề trước. Những câu còn lại chỉ để bạn chọn mức xử lý, không làm thay đổi việc bạn không phải trả nợ thay.
Đòi nợ đến đâu thì thành trái luật
Bên cho vay có quyền nhắc nợ người vay. Nhưng khi họ gọi hàng chục cuộc một ngày cho người không liên quan, nhắn lời lăng mạ, gửi ảnh ghép, đăng thông tin của bạn lên mạng, doạ đến nơi làm việc, thì đó không còn là nhắc nợ. Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và các quy định hướng dẫn đặt ra giới hạn cho việc đòi nợ của tổ chức tín dụng, trong đó có việc không được đe doạ, xúc phạm, không được đòi nợ người không có nghĩa vụ trả.
Với những ứng dụng cho vay không có giấy phép, các hành vi như dọa giết, gửi ảnh ghép khiêu dâm, gọi tới cả danh bạ có thể bị xem xét theo Bộ luật Hình sự 2015 tuỳ mức độ. Bạn không cần phân loại tội danh; việc của bạn là giữ bằng chứng và trình báo, cơ quan điều tra sẽ đánh giá.
Chị Lan ở phường C bị gọi đòi nợ khoản vay của một người bạn cũ thời phổ thông. Chị nhắn đúng một tin như mẫu ở trên, gửi phản ánh tới công ty tài chính kèm ảnh chụp mười bảy cuộc gọi trong một buổi sáng. Hai ngày sau các cuộc gọi dừng hẳn. Một khoản khác, của ứng dụng không rõ tên, thì kéo dài thêm một tuần và chỉ dừng khi chị trình báo công an phường.
Những phản ứng làm mọi chuyện tệ hơn
Trả một ít "cho yên". Khi bạn trả, bên đòi nợ coi bạn là người có khả năng trả và sẽ đòi tiếp, có khi tăng giọng hơn.
Cãi nhau, chửi lại qua điện thoại. Những lời lúc nóng giận có thể bị ghi âm và dùng để doạ ngược lại bạn.
Đưa thông tin người vay để được yên. Bạn có thể đẩy người khác vào cảnh bị quấy rối, và vẫn không chắc họ ngừng gọi cho bạn.
Đổi số điện thoại ngay. Đổi số làm bạn mất mã xác thực ở nhiều tài khoản. Chặn và trình báo trước; chỉ đổi số khi không còn cách nào.
Xoá hết tin nhắn đe doạ cho đỡ sợ. Đó là bằng chứng chính khi trình báo. Lưu ra một thư mục rồi tắt thông báo, đừng xoá.
Ký giấy "cam kết nhắc người vay trả nợ" khi bên đòi nợ đến tận nhà. Nhiều tờ giấy kiểu này viết lẫn chữ bảo lãnh. Không ký bất cứ gì khi không có người hiểu luật bên cạnh.
Đăng bài bêu người quen đã ghi số mình. Bạn bực là đúng, nhưng bêu tên công khai đẩy bạn vào thế vi phạm. Nói chuyện riêng với họ là đủ.
Khi nào nên hỏi người trong nghề
Hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh khi bạn từng ký một giấy gì đó liên quan khoản vay mà không chắc đó là bảo lãnh hay chỉ là xác nhận, khi người vay là vợ hoặc chồng của bạn, hoặc khi người vay đã mất và bên cho vay đòi gia đình trả.
Đến công an xã, phường khi bị đe doạ, bị gọi cho người thân và đồng nghiệp, bị đăng thông tin lên mạng, hoặc bị gửi ảnh ghép. Nếu bên đòi nợ là tổ chức tín dụng có thật mà vẫn quấy rối sau khi bạn đã phản ánh, có thể gửi thêm phản ánh tới cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng ở khu vực của bạn, kèm bằng chứng; hỏi chính đơn vị cho vay hoặc UBND cấp xã nếu không biết gửi đâu.
Người lớn tuổi trong nhà bị gọi đòi nợ thay con cháu nên được con cháu khác đứng ra nhận điện thoại hoặc trả lời bằng chữ thay, vì ông bà thường là người dễ sợ và dễ chuyển tiền nhất khi bị doạ.
Câu hỏi thường gặp
Người tham chiếu khi vay có phải trả nợ không?
Không. Người tham chiếu, người liên hệ chỉ là người bên cho vay có thể gọi để tìm người vay. Họ không ký hợp đồng vay, không ký bảo lãnh nên không có nghĩa vụ trả. Bên đòi nợ ép người tham chiếu trả là sai.
Mình chưa từng đồng ý cho ghi số, sao họ lại có số của mình?
Người vay có thể tự khai số của bạn, hoặc ứng dụng cho vay đã đọc toàn bộ danh bạ trên máy người vay khi họ cài đặt. Cả hai trường hợp đều không làm bạn phải chịu trách nhiệm, nhưng nên nhắc người quen không làm vậy.
Có nên nghe máy khi số lạ gọi đòi nợ không?
Nghe một lần để biết ai gọi và nói rõ bạn không phải người vay là đủ. Sau đó nhắn tin xác nhận bằng chữ rồi chặn. Không cần nghe tiếp các cuộc gọi sau, vì nói nhiều chỉ thêm căng thẳng.
Bên đòi nợ doạ đến nhà, đến cơ quan thì làm sao?
Lưu lại tin nhắn, ghi âm lời đe doạ, báo trước cho người quản lý nơi làm việc để họ không bất ngờ, và trình báo công an xã, phường. Nếu có người đến nhà gây rối, gọi công an khu vực ngay lúc đó.
Bị gọi đòi nợ có ảnh hưởng tới lịch sử tín dụng của mình không?
Không. Lịch sử tín dụng ghi theo người vay và người có nghĩa vụ đã ký. Bạn chỉ là người bị gọi thì khoản nợ không đứng tên bạn. Nếu lo, có thể tra cứu báo cáo tín dụng của chính mình để yên tâm.
Người vay đã mất thì gia đình có phải trả nợ không?
Người thừa kế chỉ phải trả trong phạm vi di sản người mất để lại. Nếu không nhận di sản thì không phải lấy tiền riêng ra trả. Trường hợp này nên hỏi luật sư để làm đúng thủ tục từ chối hoặc nhận di sản.